Một món đồ lấy may mùa thi giúp ích khi nó mang lời động viên của người thân và làm học sinh bình tĩnh hơn; nó gây hại khi gắn với kỳ vọng “có cái này là đỗ” hay khiến con sợ làm mất. Cách trao quan trọng hơn món đồ: một chiếc vòng rẻ tiền kèm câu “mẹ tin con đã cố gắng” có giá trị hơn món đắt tiền kèm lời hứa đỗ đạt.
Mùa thi ở Việt Nam đi kèm rất nhiều tục lấy may, từ đồ đỏ, xin chữ, đến những điều kiêng ăn kiêng nói. Bài này không bàn chuyện kiêng kỵ, mà tập trung vào góc tâm lý: vật lấy may làm gì cho một học sinh đang lo lắng, cha mẹ nên trao nó thế nào, nói gì và tránh nói gì, chuẩn bị ngày thi ra sao, và xử lý thế nào khi kết quả không như mong đợi.
Mùa thi và nỗi lo của cả nhà
Kỳ thi tốt nghiệp, kỳ thi vào lớp mười, kỳ thi đại học là những mốc mà nhiều gia đình Việt coi là bước ngoặt. Áp lực không chỉ đè lên học sinh mà lan ra cả nhà: cha mẹ mất ngủ, ông bà đi lễ, họ hàng hỏi thăm. Trong không khí đó, vật lấy may xuất hiện như một cách để cả nhà “làm được gì đó” cho người đi thi.
Ngay cả những học sinh nói mình không tin chuyện lấy may cũng thường cảm nhận được bầu không khí ấy. Các em thấy mẹ thắp hương nhiều hơn, bố hỏi han nhiều hơn, bữa cơm có thêm món “lấy may”. Không khí ấy có thể ấm áp, cũng có thể nặng nề, tuỳ cách người lớn thể hiện.
Điều này hoàn toàn dễ hiểu. Khi đã làm hết những gì có thể, ôn tập, ăn uống, nghỉ ngơi, phần còn lại là bất định. Một chiếc vòng, một cây bút, một tấm bùa nhỏ là cách người lớn gửi gắm lo lắng và yêu thương. Với học sinh, món đồ ấy có thể là chỗ dựa tinh thần, nhắc rằng mình không một mình bước vào phòng thi.
Nhưng nỗi lo của người lớn cũng có thể truyền sang con qua chính món đồ. Một học sinh nhận năm sáu vật lấy may từ năm sáu người, kèm năm sáu lời dặn, dễ cảm thấy cả nhà đang đặt cược vào mình. Lúc đó, vật lấy may không còn là lời động viên mà thành lời nhắc về kỳ vọng.
Khi vật lấy may thật sự giúp con
Nó mang giọng của người thân. Chiếc vòng bà đeo cho, cây bút bố dùng hồi đi thi: món đồ có câu chuyện giúp con cảm thấy được tiếp sức, không chỉ được “trang bị”.
Nó nhỏ và dễ mang. Một món nhẹ, không phô, mang vào phòng thi không vướng víu. Món càng đơn giản, con càng ít lo làm mất.
Nó trở thành tín hiệu bình tĩnh. Nếu con tập thói quen chạm vào món đồ rồi hít thở chậm trước khi làm bài, món đồ thành công cụ giúp tập trung.
Con tự chọn có mang hay không. Học sinh lớn có quyền nói “con không cần”. Tôn trọng điều đó cũng là một cách động viên.
Nó đi kèm sự chuẩn bị. Món đồ được trao sau những tuần ôn tập nghiêm túc, không thay cho chúng. Con hiểu rằng mình làm được là nhờ đã học.
Câu nói khi trao vật lấy may: nên và không nên
Cùng một món đồ, câu nói đi kèm quyết định nó trở thành lời động viên hay áp lực. Bảng dưới đưa ra vài cặp ví dụ:
| Nên nói | Vì sao | Tránh nói | Vì sao |
|---|---|---|---|
| “Mẹ tin con đã cố gắng” | Ghi nhận nỗ lực, không gắn với kết quả | “Đeo cái này là đỗ” | Gắn kết quả với món đồ, tạo kỳ vọng |
| “Mang theo để thấy có cả nhà bên cạnh” | Nhấn vào sự gắn kết | “Bà đi xin mãi mới được đấy” | Khiến con thấy mắc nợ |
| “Quên ở nhà cũng không sao” | Giảm nỗi sợ làm mất | “Nhớ đeo đấy, quên là xui” | Biến món đồ thành nguồn lo âu |
| “Làm bài bình tĩnh là được” | Mục tiêu nằm trong tầm tay | “Cả họ đang chờ tin con” | Đổ áp lực của cả nhà lên con |
Những câu nói nên dùng có một điểm chung: chúng đặt trọng tâm vào nỗ lực và sự bình tĩnh của con, những thứ con kiểm soát được, thay vì vào kết quả, thứ con không kiểm soát hoàn toàn.
Chuẩn bị ngày thi: phần thực tế đi trước, phần lấy may đi sau
Một danh sách giúp cả nhà không quên việc quan trọng vì mải lo phần tâm linh, lấy may:
- Kiểm tra giấy tờ dự thi, thẻ căn cước, giấy báo dự thi, dụng cụ được phép mang theo từ tối hôm trước.
- Đọc lại quy chế phòng thi hiện hành; trang sức thường có thể đeo, nhưng món có gắn thiết bị điện tử thì không được mang vào.
- Ngủ đủ, ăn sáng nhẹ và quen thuộc, không thử món lạ ngày thi.
- Đi sớm, tính trước thời gian tắc đường, biết vị trí phòng thi.
- Món lấy may, nếu có, để sẵn từ tối, nhỏ gọn, không làm vướng khi viết.
- Trước khi vào phòng, một nghi thức ngắn: chạm món đồ, hít thở chậm ba lần, nhắc mình làm câu dễ trước.
Thứ tự ở danh sách này có chủ ý. Nhiều học sinh kể lại chuyện quên giấy báo dự thi vì cả nhà mải lo buộc chỉ đỏ và tìm đúng chiếc áo màu may mắn. Phần thực tế phải xong trước, phần lấy may chỉ là lớp cuối cùng.
Khi kết quả không như mong đợi
Không phải ai mang vật lấy may cũng đỗ, và không phải ai đỗ cũng nhờ vật lấy may. Khi kết quả không như ý, có hai phản ứng dễ gặp mà cha mẹ nên tránh. Một là đổ lỗi cho món đồ: “cái vòng đó không thiêng”, “tại con không đeo”. Hai là đổ lỗi cho con: “cả nhà lo cho thế mà vẫn trượt”. Cả hai đều khiến con thấy kết quả là do may rủi hoặc do mình có lỗi, thay vì là một mốc để rút kinh nghiệm.
Phản ứng tốt hơn là tách món đồ khỏi kết quả. Món đồ vẫn là lời thương của người thân, dù kết quả thế nào. Kỳ thi là một sự kiện có nhiều yếu tố, từ chuẩn bị, đề thi, sức khoẻ hôm đó, đến điểm chuẩn năm ấy. Ngồi lại với con, hỏi con cảm thấy thế nào, nghĩ gì về lần sau, có giá trị hơn mọi lời phân tích.
Nếu sau kỳ thi con buồn bã kéo dài, thu mình, mất ngủ, không thiết ăn uống, hay nói ra những ý nghĩ tiêu cực về bản thân, hãy coi đó là dấu hiệu cần được hỗ trợ. Giáo viên chủ nhiệm, phòng tư vấn học đường, chuyên gia tâm lý hay bác sĩ có thể giúp. Đừng chờ con tự vượt qua chỉ vì “ai cũng từng thi trượt”.
Khi cả họ cùng gửi đồ lấy may
Ở nhiều gia đình, mùa thi là lúc ông bà đi lễ xin lộc, cô dì gửi bùa, bạn của mẹ tặng bút, hàng xóm dặn mặc đồ đỏ. Mỗi người một tấm lòng, nhưng dồn lại thì học sinh có thể ngợp: phải mang gì, đeo gì, mặc gì cho đủ, lỡ quên món của bà thì bà buồn. Thứ đáng lẽ để động viên lại thành một danh sách việc phải làm.
Cha mẹ có thể đứng ra làm người “gom” giúp con. Nhận hết lời chúc và món quà, cảm ơn từng người, rồi để con tự chọn một món muốn mang vào phòng thi. Những món còn lại có thể đặt trên bàn học, trong cặp, hoặc cất chung một hộp với lời nhắn “cả nhà đều ở đây”. Như vậy không ai thấy quà của mình bị bỏ qua, mà con cũng không phải đeo cả chục thứ.
Với người lớn tuổi rất coi trọng chuyện lấy may, hãy giải thích nhẹ nhàng rằng con mang theo một món là đủ, các món khác con vẫn giữ. Nhiều ông bà sẽ hiểu, vì điều họ thật sự muốn là cháu biết mình được thương. Nếu có món nào mà người tặng dặn kèm lời doạ, như “không đeo là trượt”, cha mẹ nên nói riêng với con rằng đó là cách người lớn bày tỏ lo lắng, không phải lời tiên đoán.
Để học sinh tự chọn vật lấy may của mình
Càng lớn, học sinh càng có xu hướng tự tạo nghi thức riêng: cây bút đã dùng trong lần thi thử điểm cao, chiếc áo khoác quen, một bài hát nghe trên đường tới trường. Những lựa chọn này cho thấy con đang tự tìm cách điều chỉnh cảm xúc, một kỹ năng quan trọng hơn nhiều so với món đồ cụ thể.
Cha mẹ có thể hỏi con: “Hôm thi con muốn mang gì cho thấy yên tâm?”. Câu hỏi này trao quyền cho con, đồng thời mở ra cuộc trò chuyện về nỗi lo của con. Nếu con trả lời “không cần gì”, đó cũng là câu trả lời đáng tôn trọng.
Điều cha mẹ nên quan sát là nghi thức con tự chọn có giữ được sự linh hoạt không. Một cây bút quen là chuyện bình thường; nhất định phải dùng đúng cây bút đó, mất là không làm bài được, là dấu hiệu nỗi lo đang tìm chỗ bám. Khi ấy, nhẹ nhàng giúp con tập làm bài thử với một cây bút khác, và khen con khi con làm tốt, sẽ giúp con thấy năng lực nằm ở mình chứ không ở món đồ.
Lo âu thi cử: dấu hiệu cần chú ý hơn vật lấy may
Đôi khi việc học sinh bám chặt vào vật lấy may là dấu hiệu của nỗi lo lớn hơn. Cha mẹ nên để ý nếu con:
- Không thể ngủ nhiều đêm liền trước kỳ thi, hoặc ngủ quá nhiều để trốn tránh.
- Đau bụng, buồn nôn, đau đầu lặp lại mỗi khi nhắc tới thi cử, mà khám không thấy bệnh.
- Hoảng loạn khi không tìm thấy vật lấy may, không chịu đi thi nếu thiếu nó.
- Kiểm tra đi kiểm tra lại đồ dùng, bài vở nhiều lần quá mức cần thiết.
- Nói những câu như “con chẳng làm được gì”, “con là gánh nặng của nhà mình”.
- Bỏ ăn, thu mình, không muốn gặp bạn bè.
Những dấu hiệu này không có nghĩa con có bệnh, nhưng cho thấy con đang chịu áp lực lớn hơn mức tự xoay xở được. Một cuộc trò chuyện không phán xét và sự hỗ trợ kịp thời của người có chuyên môn có thể giúp con nhiều hơn mọi vật lấy may.
Câu hỏi thường gặp
Mang vật lấy may vào phòng thi có vi phạm quy chế không?
Trang sức thông thường như vòng, nhẫn, dây chuyền thường không bị cấm. Tuy nhiên, các món có gắn thiết bị điện tử, như đồng hồ thông minh hay trang sức có chip, thì không được mang vào. Quy chế mỗi kỳ thi có thể khác nhau, nên hãy đọc kỹ hướng dẫn hiện hành của kỳ thi con tham gia.
Có nên mua vật lấy may đắt tiền cho con đi thi không?
Không cần. Món đắt tiền có thể khiến con lo làm mất và cảm thấy áp lực vì cha mẹ đã chi nhiều. Giá trị của vật lấy may nằm ở lời động viên đi kèm, không ở giá tiền. Một món nhỏ, có câu chuyện gia đình, thường ý nghĩa hơn.
Con không tin vào vật lấy may thì có nên ép con mang không?
Không nên ép. Với học sinh lớn, việc từ chối vật lấy may có thể là cách con khẳng định sự tự lập. Bạn vẫn có thể gửi lời động viên bằng cách khác: một tin nhắn, một bữa sáng con thích, một cái ôm trước cổng trường. Điều con cần là cảm giác được tin tưởng.
Thi trượt rồi có nên vứt bỏ vật lấy may không?
Không cần vứt bỏ. Món đồ không gây ra kết quả, và nó vẫn mang tình cảm của người tặng. Nếu con muốn cất đi vì nó gợi buồn, đó là quyền của con. Nhiều người sau này nhìn lại món đồ như kỷ vật của một giai đoạn cố gắng, bất kể kết quả.
Làm sao giúp con bớt lo âu trước kỳ thi ngoài vật lấy may?
Giữ nếp sinh hoạt đều đặn, ngủ đủ, ăn uống bình thường, vận động nhẹ mỗi ngày. Giúp con chia nhỏ việc ôn tập, làm đề thử trong điều kiện giống thật. Nghe con nói về nỗi lo mà không vội khuyên. Nếu lo âu ảnh hưởng nhiều tới sinh hoạt, hãy nhờ tư vấn học đường hoặc chuyên gia tâm lý.