Đeo vàng ngày Tết là tục quen của nhiều gia đình Việt: sáng mùng Một, người ta mặc quần áo mới, đeo chiếc nhẫn, đôi bông tai hay sợi dây chuyền vàng đẹp nhất mình có, với ý mong cả năm đủ đầy, trọn vẹn như ngày đầu. Đây là một tập quán thiên về tâm thế và cái đẹp, không phải một quy định nghi lễ, nên mỗi nhà, mỗi vùng giữ theo kiểu riêng.
Tết Nguyên Đán năm 2027 rơi vào thứ Bảy, ngày 6/2/2027 dương lịch. Bài này giải thích những lớp nghĩa thường được gán cho việc đeo vàng đầu năm, những điều nhiều gia đình hay kiêng quanh trang sức trong mấy ngày Tết, và cách đeo sao cho vừa đẹp, vừa an toàn khi đi chúc Tết, đi lễ ở nơi đông người.
Vì sao người Việt đeo vàng vào ngày đầu năm
Ngày Tết trong tâm thức người Việt là "ngày đầu", và nhiều tập quán dựa trên ý niệm rằng ngày đầu thế nào thì cả năm sẽ như vậy. Từ đó có tục kiêng quét nhà, kiêng nói lời không hay, kiêng cãi nhau, và có cả tục mặc đồ mới, sắm sửa tươm tất. Đeo một món vàng vào sáng mùng Một nằm trong cùng mạch ấy: người ta muốn bắt đầu năm mới trong dáng vẻ đủ đầy nhất.
Vàng được chọn vì hai lẽ. Thứ nhất, với người Việt nhiều thế hệ, vàng là thứ của cải gần gũi, gắn với của hồi môn, với khoản dành dụm của gia đình. Đeo vàng ngày Tết vì thế mang nghĩa "nhà mình có của để dành", một lời chúc mình rằng năm nay cũng sẽ giữ được như thế. Thứ hai, vàng sáng màu, không xỉn, hợp với không khí rực rỡ của ngày xuân, với áo dài đỏ, hoa đào, hoa mai.
Ở nhiều làng quê trước đây, Tết cũng là một trong số ít dịp người phụ nữ lấy chiếc kiềng, đôi hoa tai cất kỹ trong rương ra đeo. Thường ngày họ làm đồng, làm chợ, không tiện đeo; ngày Tết đi chúc Tết họ hàng, đi lễ đình chùa mới đeo. Nét ấy vẫn còn ở nhiều gia đình bây giờ: món vàng ngày Tết là món của dịp trang trọng.
Những lớp nghĩa thường được gán cho món vàng đầu năm
Đủ đầy. Theo quan niệm phổ biến, đeo vàng vào ngày đầu năm là mong một năm không thiếu thốn. Đây là lời chúc, giống câu "an khang thịnh vượng" người ta nói với nhau, không phải một lời hứa của món đồ.
Trọn vẹn. Nhẫn tròn, vòng tròn, kiềng cong là những hình dáng gợi sự khép kín, đủ vòng. Nhiều người lớn tuổi chuộng đeo nhẫn trơn ngày Tết chính vì hình ảnh vòng tròn không đứt đoạn ấy.
Giữ gìn. Vàng không gỉ, để lâu vẫn sáng. Món vàng được đeo qua nhiều cái Tết trở thành hình ảnh cho những gì gia đình giữ được qua năm tháng: sức khoẻ của ông bà, nếp nhà, sự hoà thuận.
Tươm tất và tôn trọng người khác. Đi chúc Tết, đi lễ trong trang phục chỉn chu là cách bày tỏ sự trân trọng với người mình gặp. Món trang sức vừa phải nằm trong cái chỉn chu ấy, cùng với áo quần mới, đầu tóc gọn gàng.
Nối các thế hệ. Nhiều món vàng ngày Tết là đồ của mẹ, của bà truyền lại. Đeo chúng vào sáng mùng Một là một cách nhớ người đã trao, cũng là lúc con cháu được nghe kể món đồ ấy có từ dịp nào.
Món vàng ngày Tết theo người đeo
Không có quy định ai phải đeo gì. Bảng dưới tổng hợp những lựa chọn thường thấy, kèm điều nên để ý để ngày Tết thoải mái.
| Người đeo | Món hay chọn | Điều nên để ý |
|---|---|---|
| Ông bà, người cao tuổi | Nhẫn trơn, kiềng mỏng, vòng tay trơn | Chọn món nhẹ, không vướng khi ngồi lâu, khi rửa tay; da người già dễ trầy |
| Phụ nữ trung niên | Dây chuyền mặt nhỏ, bông tai, nhẫn | Hợp màu áo dài; tránh đeo quá nhiều món cùng lúc khi đi lễ đông người |
| Nam giới | Nhẫn trơn, dây chuyền mảnh | Đi xe máy cả ngày thì dây nên giấu trong cổ áo |
| Người trẻ đi làm | Nhẫn mảnh, bông tai nhỏ, lắc mảnh | Món nhỏ dễ phối với trang phục hằng ngày, đeo được sau Tết |
| Trẻ nhỏ | Thường không cần; nếu có thì món người lớn giữ hộ | Trẻ dưới ba tuổi dễ nuốt món nhỏ, dây đeo cổ có nguy cơ vướng; nên hỏi ý bác sĩ nhi nếu bé có da nhạy cảm |
Với trẻ nhỏ, nhiều gia đình chọn cách để món vàng mừng tuổi trong hộp, ngày Tết mở ra cho bé xem rồi cất. Ý chúc vẫn trọn mà không có rủi ro.
Những điều nhiều nhà hay kiêng quanh trang sức ngày Tết
Các điều kiêng dưới đây là tập quán dân gian, có nơi giữ có nơi không. Bài nêu ra để bạn hiểu và tôn trọng người lớn trong nhà, không có nghĩa là phải làm theo hay sẽ có chuyện gì nếu không làm:
- Kiêng cho mượn, cho vay đồ quý trong mấy ngày đầu năm, với ý không để của "đi ra" khỏi nhà khi năm mới vừa bắt đầu.
- Kiêng làm rơi, làm mất đồ. Thực tế đây là nhắc nhau cẩn thận khi đi đông người, vì mấy ngày Tết đúng là lúc dễ đánh rơi đồ nhất.
- Kiêng đeo đồ đứt, gãy ngày mùng Một. Món hỏng thì nên để sửa sau Tết; xét về an toàn, món hỏng khoá cũng dễ rơi.
- Kiêng bán vàng trong mấy ngày đầu năm ở một số gia đình buôn bán, với ý giữ của. Đây là chuyện của từng nhà.
- Ở một số nơi, người có tang trong năm không đeo trang sức rực rỡ ngày Tết, như một cách giữ lễ với người đã khuất.
Nếu bạn không theo những điều kiêng này, hãy giữ sự tôn trọng khi về quê hay sang nhà người lớn tuổi. Một món trang sức không đáng để thành chuyện tranh cãi đầu năm.
Đeo cho đẹp mà không thành khoe
Ranh giới giữa tươm tất và khoe khoang đôi khi rất mỏng. Một chiếc nhẫn, một sợi dây chuyền mảnh, đôi bông tai nhỏ đã đủ cho một ngày Tết trang trọng. Đeo quá nhiều món cùng lúc, nhất là món to bản, dễ khiến người khác thấy không thoải mái, đặc biệt khi bạn đến chúc Tết những gia đình còn khó khăn.
Trong văn hoá Việt, người được kính trọng thường là người khéo léo, kín đáo. Ông bà ta có câu "tốt gỗ hơn tốt nước sơn", nhắc rằng cái đẹp của một người nằm ở cách họ cư xử. Món vàng ngày Tết đẹp nhất khi nó đi cùng lời chúc chân thành, nụ cười và sự quan tâm tới người đối diện.
Mạng xã hội thêm một lớp nữa: ảnh Tết. Nếu muốn chụp ảnh với trang sức, bạn nên để ý không chụp cận món đồ kèm vị trí nhà, giờ đi lại. Những bức ảnh khoe vàng kèm địa điểm có thể bị kẻ xấu để ý. Chụp ảnh gia đình vui vẻ thì món vàng chỉ là một chi tiết nhỏ, không phải nhân vật chính.
Chuẩn bị món vàng trước Tết
Đa số món vàng ngày Tết là đồ cũ trong nhà. Vài việc làm từ hai mươi tháng Chạp giúp món đồ sẵn sàng mà không phải vội:
- Lấy món đồ ra xem khoá, móc, chốt bông tai còn chắc không. Món lỏng khoá nên mang ra tiệm sửa trước Tết, vì những ngày cận Tết tiệm rất đông.
- Làm sạch nhẹ bằng nước ấm pha chút xà phòng trung tính, dùng bàn chải mềm, rồi lau khô. Món có đính đá hay vàng trắng xi thì nên hỏi tiệm cách làm sạch phù hợp.
- Thử đeo cùng bộ áo định mặc ngày mùng Một để xem có vướng cổ áo, vướng tóc không.
- Kiểm cỡ nhẫn: tay nhiều người sưng hơn vào buổi chiều và khi ăn mặn ngày Tết. Nhẫn vừa khít buổi sáng có thể khó tháo buổi tối.
- Chuẩn bị một túi vải nhỏ hoặc hộp mang theo để cất món đồ khi cần tháo ra, ví dụ lúc rửa bát, lúc gói bánh.
- Ghi lại các món vàng đang có trong nhà, kèm ảnh chụp, phòng khi thất lạc trong những ngày đông khách.
Chuẩn bị kỹ không chỉ để đẹp. Nó giúp bạn không phải lo lắng khi đi chơi Tết, và đó mới là cái may thật sự của mấy ngày đầu năm.
An toàn khi đeo vàng đi chúc Tết, đi lễ
Mấy ngày Tết, các điểm lễ hội, đình chùa, chợ hoa rất đông, và tình trạng giật đồ, móc túi tăng lên ở nhiều nơi. Những thói quen sau giúp bạn giữ an toàn:
- Đi lễ, đi hội đông người thì chọn món nhỏ, ôm sát người; dây chuyền nên giấu trong cổ áo.
- Đi xe máy, tránh đeo vòng to ở cổ tay phía ngoài, tránh đeo bông tai dài.
- Không đứng tách khỏi người nhà ở chỗ chen chúc; hẹn trước một điểm gặp nếu lạc nhau.
- Để ý người áp sát phía sau, người hỏi đường rồi đứng quá gần.
- Khi về nhà sau một ngày đi chơi, kiểm lại các món đã đeo trước khi cất.
- Nếu chẳng may bị giật đồ, an toàn của bạn quan trọng hơn món vàng: không giằng co, không đuổi theo bằng xe, ghi nhớ đặc điểm rồi trình báo.
Món vàng ngày Tết là để vui. Nếu nơi bạn định đến quá đông, cất món đồ ở nhà cũng không làm năm mới kém trọn vẹn đi chút nào.
Đeo vàng ngày Tết ở ba miền: vài nét khác nhau
Tục đeo trang sức ngày Tết có mặt ở cả ba miền nhưng mỗi nơi một sắc thái. Ở nhiều vùng nông thôn miền Bắc, người lớn tuổi chuộng sự kín đáo: chiếc nhẫn trơn, đôi hoa tai nhỏ, có khi chỉ đeo khi đi lễ đình, lễ chùa và đi chúc Tết họ hàng gần. Lễ nghi chúc Tết theo thứ bậc trong họ khá chặt, và trang phục, trang sức cũng theo đó mà giữ mực thước.
Ở miền Trung, đặc biệt là vùng Huế, hình ảnh bà, mẹ trong áo dài, đeo chiếc vòng hay kiềng mảnh đi lễ đầu năm vẫn rất quen. Cái đẹp được coi trọng là cái đẹp nền nã. Ở miền Tây Nam Bộ và Thành phố Hồ Chí Minh, không khí Tết cởi mở hơn, nhiều gia đình buôn bán coi việc đeo vàng ngày Tết như một nét vui của năm mới, gần với tục mua vàng ngày vía sau đó.
Những khác biệt này là tập quán vùng miền, không nơi nào đúng hơn nơi nào. Nếu bạn về quê vợ, quê chồng ăn Tết lần đầu, nên để ý cách người lớn trong nhà ăn mặc rồi chọn theo cho hợp. Một món nhỏ kín đáo gần như luôn là lựa chọn an toàn ở mọi nơi.
Câu hỏi thường gặp
Tết Nguyên Đán 2027 là ngày nào dương lịch?
Mùng Một Tết Nguyên Đán năm 2027 là thứ Bảy, ngày 6/2/2027 dương lịch. Đêm Giao thừa là tối thứ Sáu, 5/2/2027. Các ngày âm lịch khác trong tháng Giêng bạn nên đối chiếu với lịch vạn niên quen dùng của gia đình để tránh nhầm.
Không có vàng thì có cần mua để đeo ngày Tết không?
Không cần. Đeo vàng ngày Tết là tập quán của một số gia đình, không phải điều bắt buộc. Trang phục sạch sẽ, gọn gàng, thái độ vui vẻ đã là cách bắt đầu năm mới tươm tất. Nếu muốn có một món, hãy chọn món nhỏ phù hợp ngân sách và đeo được quanh năm.
Đeo vàng giả hay vàng mỹ ký ngày Tết có kiêng không?
Theo quan niệm dân gian, điều được coi trọng là sự tươm tất, không phải chất liệu. Nhiều người đeo trang sức bạc, trang sức thời trang ngày Tết vẫn thấy vui. Chỉ nên để ý chất liệu có gây ngứa, dị ứng da không, vì mấy ngày Tết đeo liên tục nhiều giờ.
Làm rơi mất vàng ngày Tết có phải là điềm xấu không?
Mất đồ ngày Tết gây tiếc và buồn, nhưng không có cơ sở nào cho thấy đó là điềm báo cả năm. Đó thường là hệ quả của nơi đông người, của khoá lỏng hay đeo món quá rộng. Hãy bình tĩnh tìm lại, trình báo nếu bị lấy cắp, và kiểm khoá kỹ hơn lần sau.
Người có tang có nên đeo vàng ngày Tết không?
Nhiều gia đình có tang trong năm giữ lễ bằng cách ăn Tết giản dị, không đeo trang sức rực rỡ. Đây là tập quán tuỳ vùng và tuỳ nhà. Nếu bạn sang chúc Tết nhà có tang, nên ăn mặc nhã nhặn và hạn chế trang sức để tỏ lòng chia sẻ.
Trẻ nhỏ có nên đeo vàng mừng tuổi ngày Tết không?
Trẻ nhỏ dễ cho đồ vào miệng và dây đeo cổ có nguy cơ vướng, quấn. Nhiều gia đình chọn cho bé xem món vàng mừng tuổi rồi cất, hoặc chỉ đeo khi có người lớn bên cạnh và tháo khi bé ngủ. Nếu bé có da nhạy cảm, nên hỏi ý bác sĩ nhi.