Ở nhiều ngôi chùa Phật giáo Nam tông tại Thái Lan, Lào và Campuchia, nhà sư hoặc người giữ chùa có thể buộc một sợi chỉ, thường là chỉ trắng, vào cổ tay khách như một lời chúc bình an. Người Thái gọi sợi chỉ này là sai sin. Với nhiều du khách Việt, đây là khoảnh khắc đáng nhớ của chuyến đi, nhưng cũng là lúc dễ lúng túng: đưa tay nào, có phải trả tiền không, phụ nữ nhận thế nào, giữ bao lâu.
Bài này gom những phép lịch sự hay được người địa phương và hướng dẫn viên nhắc, để bạn nhận sợi chỉ một cách đàng hoàng. Đây là kinh nghiệm văn hoá chung, mỗi chùa, mỗi vùng có lệ riêng; khi còn phân vân, quan sát người bản xứ và hỏi người giữ chùa là cách chắc chắn nhất. Bài không bàn chuyện mua vòng tay "đã làm lễ" bán ở quầy hàng.
Sợi chỉ này là gì và vì sao nhà sư buộc cho khách
Trong các nước theo Phật giáo Nam tông, sợi chỉ trắng xuất hiện ở nhiều nghi lễ. Khi chư tăng tụng kinh chúc phúc cho một gia đình, một ngôi nhà mới hay một dịp quan trọng, người ta thường căng một sợi chỉ nối từ tượng Phật qua tay các nhà sư đến những người dự lễ. Sau buổi lễ, đoạn chỉ ấy được cắt ra, buộc lên cổ tay người dự như một vật mang lời chúc. Đó là gốc của những sợi chỉ khách du lịch hay được nhận.
Ngoài các buổi lễ lớn, ở nhiều chùa có nhà sư ngồi tiếp khách hành hương, rảy nước, đọc một lời chúc ngắn rồi buộc chỉ cho người đến lễ. Ở Lào và vùng Đông Bắc Thái Lan, tục buộc chỉ của nhà chùa còn hoà với tục baci gọi vía của dân gian, nên du khách có thể được buộc chỉ cả ở chùa lẫn ở nhà dân.
Với người bản xứ, sợi chỉ không phải món trang sức mà là dấu hiệu của một lời chúc được trao bằng tâm thành. Bạn không cần theo đạo Phật để nhận nó, cũng như không cần tin vào một tác dụng nào đó. Điều được mong đợi ở khách chỉ là thái độ tôn trọng: nhận lời chúc như nhận một món quà tinh thần. Nhiều du khách kể rằng điều họ nhớ nhất không phải sợi chỉ, mà là vài giây yên lặng khi nhà sư khẽ đọc lời chúc, giữa tiếng chuông gió và mùi hương trầm của chính điện.
Trước khi vào chùa: chuẩn bị để không lúng túng
Phần lớn sự lúng túng đến từ việc không biết lệ chung khi vào chùa. Vài điều nên chuẩn bị:
- Ăn mặc kín vai và đầu gối; nhiều chùa lớn ở Bangkok, Viêng Chăn, Phnôm Pênh không cho vào nếu mặc áo hai dây, quần ngắn. Mang theo một chiếc khăn choàng mỏng là tiện nhất.
- Bỏ giày dép trước khi bước vào chính điện; để ý xem người địa phương bỏ ở đâu và làm theo.
- Không chỉ chân về phía tượng Phật hay nhà sư khi ngồi; cách ngồi an toàn là quỳ hoặc ngồi xếp chân sang một bên.
- Giữ giọng nói nhỏ, tắt chuông điện thoại, hỏi trước khi chụp ảnh người đang cầu nguyện.
- Chuẩn bị ít tiền lẻ nếu muốn công đức tự nguyện vào hòm của chùa; đây là tuỳ tâm, không phải phí buộc chỉ.
Những việc trên không phải để tránh bị "phạt", mà để người bản xứ thấy bạn tôn trọng nơi họ coi là thiêng liêng. Khi đã cư xử đúng mực, chuyện được mời buộc chỉ thường tự nhiên đến, không cần xin.
Phụ nữ và nam giới nhận chỉ có khác nhau không
Ở các nước Phật giáo Nam tông, giới luật của nhà sư không cho phép chạm vào phụ nữ. Vì vậy cách nhận chỉ của nam và nữ thường khác nhau. Bảng dưới là cách làm hay gặp, không phải quy định chung cho mọi chùa:
| Người nhận | Cách thường thấy | Điều nên nhớ |
|---|---|---|
| Nam giới | Nhà sư trực tiếp buộc chỉ lên cổ tay | Ngồi thấp hơn nhà sư, đưa tay ra, đầu hơi cúi |
| Nữ giới | Nhà sư đặt sợi chỉ lên khăn, lên đĩa hoặc thả vào lòng bàn tay mà không chạm | Không tự đưa tay chạm vào nhà sư hay áo cà sa |
| Nữ giới cần người buộc giúp | Một người đi cùng hoặc một cư sĩ ở chùa buộc hộ | Có thể nhờ bạn đồng hành, chồng hoặc người giữ chùa |
| Trẻ em | Thường do cha mẹ đưa tay con ra cho nhà sư | Người lớn giữ trẻ ngồi yên, không chạy quanh chính điện |
Có chùa để một người phụ nữ ngồi bên cạnh nhà sư để buộc chỉ cho khách nữ. Có nơi nhà sư buộc chỉ cho tất cả mà không chạm da, nhờ cách cầm đầu sợi. Cứ để nhà sư dẫn dắt; điều duy nhất khách nữ cần tự nhớ là không chủ động chạm vào nhà sư.
Quy tắc này đến từ giới luật của tăng đoàn, không mang ý coi thường phụ nữ. Hiểu như vậy, bạn sẽ thấy cách nhận gián tiếp chẳng có gì khó xử.
Khoảnh khắc được buộc chỉ: làm từng bước
Nếu được mời đến trước nhà sư để nhận chỉ, trình tự sau phù hợp với phần lớn các chùa:
- Tiến đến bằng dáng cúi nhẹ, quỳ hoặc ngồi thấp hơn chỗ ngồi của nhà sư.
- Chắp tay trước ngực, cúi đầu chào; ở Thái Lan cử chỉ này gọi là wai, ở Lào và Campuchia cũng có cách chào chắp tay tương tự.
- Khi nhà sư rảy nước hoặc đọc lời chúc, giữ yên lặng, đầu hơi cúi.
- Nam giới đưa tay phải ra, hoặc theo dấu hiệu của nhà sư; nữ giới chờ nhà sư đặt sợi chỉ xuống rồi nhận bằng cả hai tay.
- Sau khi được buộc, chắp tay cảm ơn lần nữa, lùi ra một chút trước khi đứng dậy, không quay lưng ngay sát chỗ nhà sư ngồi.
- Nếu muốn công đức, đặt tiền vào hòm hoặc đĩa của chùa, không trao trực tiếp vào tay nhà sư nếu chưa thấy người khác làm vậy.
Cả quá trình thường chỉ mất một hai phút. Bạn không cần nói gì nhiều; một lời cảm ơn bằng tiếng địa phương, nếu nhớ được, luôn làm người đối diện vui.
Giữ chỉ bao lâu và tháo ra thế nào
Nhiều người Thái, Lào giữ sợi chỉ cho đến khi nó tự sờn và rơi ra, có khi vài tuần. Một lời khuyên hay được nhắc là giữ ít nhất ba ngày. Khi muốn tháo, người ta thường gỡ nút hoặc để dây tự đứt hơn là dùng kéo cắt ngang, vì cắt bị xem như cắt đứt lời chúc. Nếu nút quá chặt, ngâm tay vào nước ấm cho chỉ mềm rồi gỡ.
Sợi chỉ đã tháo thường được đặt ở chỗ sạch: gốc cây, chậu cây trong nhà, hoặc cất vào hộp kỷ niệm. Tránh vứt chung với rác bẩn hay để rơi dưới chân. Đây là phép trân trọng, không phải điều kiêng kỵ khiến người ta lo lắng.
Với người đi làm, có những tình huống phải tháo sớm: làm việc với máy móc, làm bếp, làm trong phòng sạch, chơi thể thao đối kháng. Lúc đó, gỡ sợi chỉ ra và cất vào ví là hoàn toàn chấp nhận được. Lời chúc không mất đi chỉ vì sợi chỉ không còn trên cổ tay; nhiều người địa phương cũng làm như vậy khi đi làm.
Phân biệt lời chúc ở chùa với những màn "tặng vòng" trên phố
Ở chùa, không ai đòi tiền. Lời chúc và sợi chỉ của nhà sư không có giá. Hòm công đức là tự nguyện. Nếu thấy một người tự nhận là nhà sư đứng ngoài đường, ép buộc chỉ rồi đòi tiền, hãy lịch sự từ chối và đi tiếp.
Coi chừng những người tự ý buộc dây lên tay. Ở một số điểm du lịch đông khách, kể cả ở châu Âu, có người tiến lại thân thiện, buộc nhanh một sợi dây bện lên tay khách rồi đòi trả tiền. Cách tránh đơn giản là giữ tay sát người, nói không và bước đi.
Quầy hàng gần chùa là chuyện khác. Các sạp bán vòng tay, chuỗi hạt quanh chùa là hàng hoá bình thường. Mua làm kỷ niệm thì được, nhưng không nên tin vào lời quảng cáo về tác dụng đặc biệt hay trả giá cao vì lời mời "đã làm lễ".
Đừng chụp ảnh tự sướng sát mặt nhà sư. Nhiều du khách muốn ghi lại khoảnh khắc được buộc chỉ. Hãy hỏi trước, nhờ bạn đồng hành chụp từ xa, và không bắt nhà sư tạo dáng.
Mỗi nước một sắc thái riêng
Ở Thái Lan, sợi sai sin trắng phổ biến nhất trong những buổi tụng kinh chúc phúc tại gia và tại chùa; du khách hay gặp nhất ở những chùa có nhà sư ngồi tiếp người hành hương. Người Thái cũng hay đeo nhiều sợi chồng lên nhau, sợi mới sợi cũ, như một cách ghi dấu những lần được chúc. Nhìn cổ tay của một người Thái lớn tuổi, đôi khi bạn đếm được cả chục sợi chỉ bạc màu.
Ở Lào, sợi chỉ của nhà chùa và sợi chỉ của lễ baci gia đình gần như hoà vào nhau. Khách đến Luang Prabang hay Viêng Chăn dễ được buộc chỉ ở cả hai nơi. Người Lào thường khá kỹ trong lời dặn giữ chỉ ít nhất ba ngày và gỡ nút chứ không cắt. Ở Campuchia, du khách cũng có thể được nhà sư rảy nước và buộc một sợi chỉ, có nơi là chỉ đỏ hoặc chỉ nhiều màu, tuỳ chùa và tuỳ dịp.
Vì khác biệt như vậy, đừng lấy kinh nghiệm ở nước này áp nguyên sang nước kia. Cách tốt nhất vẫn là quan sát người bản xứ đứng trước mình làm gì, rồi làm theo. Nếu đi cùng hướng dẫn viên, hỏi họ vài câu trước khi vào chùa: ở đây có lệ buộc chỉ không, khách nữ nhận thế nào, có hòm công đức ở đâu.
Một điều chung ở cả ba nước là sự hiếu khách nhẹ nhàng. Người địa phương thường rất vui khi thấy khách nước ngoài trân trọng phong tục của họ, và sẵn lòng chỉ dẫn nếu bạn hỏi bằng thái độ khiêm tốn.
Câu hỏi thường gặp
Được nhà sư buộc chỉ có phải trả tiền không?
Không. Lời chúc và sợi chỉ của nhà sư không có giá. Nhiều chùa có hòm công đức, bạn có thể đóng góp tuỳ tâm hoặc không. Nếu có người đòi một khoản tiền cố định sau khi buộc chỉ, rất có thể đó không phải lệ của chùa.
Phụ nữ có được nhà sư buộc chỉ không?
Được, nhưng nhà sư Nam tông không chạm vào phụ nữ theo giới luật. Thường nhà sư đặt sợi chỉ lên khăn, lên đĩa hoặc thả vào tay, rồi một người khác buộc hộ. Khách nữ chỉ cần nhớ không chủ động chạm vào nhà sư.
Sợi chỉ nên đeo tay nào?
Thường nam giới đưa tay phải, nữ giới nhận theo cách nhà sư hướng dẫn, nhưng không có quy định cứng ở mọi nơi. Điều quan trọng là theo dấu hiệu của người buộc và giữ thái độ trang nghiêm trong lúc nhận.
Có được cắt sợi chỉ để tháo ra không?
Nhiều người địa phương khuyên gỡ nút hoặc để chỉ tự rơi thay vì cắt, vì cắt bị xem như cắt đứt lời chúc. Nếu cần tháo gấp vì công việc hay sức khoẻ, bạn cứ tháo; đây là phép lịch sự chứ không phải điều cấm nghiêm ngặt.
Người không theo đạo Phật nhận chỉ có được không?
Được. Lời chúc của nhà sư dành cho mọi người đến chùa với thái độ tôn trọng. Bạn không cần cầu nguyện hay làm nghi thức gì thêm; chắp tay, cúi đầu, nói lời cảm ơn là đủ để tỏ lòng biết ơn.
Mang sợi chỉ về nhà rồi để ở đâu?
Bạn có thể giữ trên tay đến khi chỉ sờn, rồi đặt ở gốc cây, trong chậu cây hoặc cất vào hộp kỷ niệm cùng ảnh chuyến đi. Tránh vứt chung với rác bẩn. Đó là cách giữ trọn ý nghĩa của lời chúc.