Dây đỏ, chỉ ngũ sắc hay vòng buộc tay nhỏ đến mấy cũng có thể bị máy quay cuốn vào, vướng vào dụng cụ, hoặc cản trở việc rửa tay sạch — vì vậy nhiều nghề yêu cầu tháo mọi thứ đeo ở cổ tay trong giờ làm. Thợ cơ khí, công nhân dệt may, đầu bếp, điều dưỡng, bác sĩ phẫu thuật, thợ điện là những người hay gặp quy định này. Người được ông bà, cha mẹ buộc dây đỏ cầu may thì băn khoăn: tháo ra có sao không, mà không tháo thì vi phạm quy định.
Bài này giải thích vì sao sợi dây tưởng vô hại lại là mối nguy ở một số chỗ làm, những nghề nào cần đặc biệt để ý, và các cách giữ ý nghĩa của sợi dây mà không đánh cược với bàn tay mình. Bài cũng dành một phần ngắn cho an toàn của trẻ nhỏ khi đeo dây cổ tay. Lời chúc gửi trong sợi dây là để mong người đeo bình an — đeo nó vào chỗ dễ gây tai nạn thì ngược với chính ý ấy.
Vì sao một sợi dây mảnh lại nguy hiểm cạnh máy quay
Máy khoan, máy tiện, máy mài, máy trộn, trục cuốn băng tải, máy xay thịt đều có bộ phận quay với tốc độ cao. Nguyên tắc an toàn lao động chung ở mọi nước là không để bất cứ thứ gì lủng lẳng gần chi tiết quay: tóc dài phải buộc gọn, tay áo phải cài, khăn quàng, cà vạt, nhẫn, vòng, dây đeo đều phải tháo. Lý do rất đơn giản: thứ gì bị cuốn vào thì tay người cũng bị kéo theo.
Người ta hay nghĩ sợi chỉ mảnh thì sẽ đứt trước khi kéo được tay. Thực tế không chắc như vậy. Một sợi dây dù được bện từ nhiều sợi nhỏ, thắt nút chặt, có thể đủ bền để kéo bàn tay về phía mũi khoan trong tích tắc trước khi đứt. Vòng hạt, vòng có khoen kim loại còn nguy hiểm hơn vì cứng và khó đứt. Với máy quay nhanh, không có đủ thời gian để phản xạ.
Không chỉ ở xưởng lớn: máy khoan cầm tay sửa nhà, máy xay sinh tố trong bếp gia đình, máy cắt cỏ, máy cày nhỏ ở nông thôn đều có nguy cơ tương tự. Nếu công việc của bạn có bất kỳ chi tiết quay nào ở gần tay, đó là lúc nên tháo dây ra, dù chỉ trong vài phút.
Những nghề nên tháo dây buộc tay trong giờ làm
Bảng dưới gom các nhóm công việc thường có quy định hoặc lời khuyên tháo đồ đeo tay, và lý do chính ở mỗi nhóm. Nơi làm việc của bạn có thể có quy định chi tiết hơn; khi đó làm theo quy định của nơi làm việc.
| Nhóm nghề | Rủi ro chính | Gợi ý |
|---|---|---|
| Cơ khí, xưởng gỗ, dệt may, nhà máy | Bị máy quay, trục cuốn, băng tải kéo tay | Tháo hoàn toàn trước ca, cất vào tủ cá nhân |
| Điện, điện tử | Kim loại dẫn điện, dây ẩm cũng dẫn điện kém nhưng vẫn vướng | Không đeo vòng, charm kim loại khi làm việc với điện |
| Bếp nhà hàng, chế biến thực phẩm | Dây giữ bẩn, khó rửa tay sạch, sợi có thể rơi vào món ăn | Tháo trước khi vào khu chế biến |
| Phòng mổ, khu chăm sóc bệnh nhân | Cản rửa tay, sát khuẩn, đeo găng; dây là chỗ vi khuẩn bám | Tháo trước khi rửa tay ngoại khoa |
| Công trường, kho bãi | Vướng cốt thép, móc cẩu, dây chằng hàng | Tháo hoặc giấu kín dưới găng và tay áo cài chặt |
| Thể thao đối kháng, leo núi | Vướng tay đối phương, móc vào đá hay dây | Tháo trước buổi tập |
Danh sách này không đầy đủ. Nguyên tắc chung: chỗ nào có chi tiết quay, có móc, có yêu cầu vô khuẩn hoặc vệ sinh thực phẩm, thì không nên có gì ở cổ tay.
Bếp và phòng mổ: chuyện vệ sinh tay
Ở bếp chuyên nghiệp và cơ sở chế biến thực phẩm, nhiều quy tắc vệ sinh yêu cầu người làm không đeo trang sức ở tay, có nơi chỉ cho phép một chiếc nhẫn trơn. Lý do là bất cứ thứ gì đeo ở cổ tay đều tạo một vùng mà nước và xà phòng khó chạm tới. Một sợi dây vải ẩm cả ngày, thấm nước thịt, nước rau, là chỗ lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi. Sợi chỉ sờn còn có thể rơi vào món ăn.
Trong cơ sở y tế, yêu cầu còn chặt hơn. Hướng dẫn vệ sinh tay của Tổ chức Y tế Thế giới khuyên tháo nhẫn, đồng hồ và vòng tay trước khi bắt đầu rửa tay ngoại khoa. Nhiều bệnh viện áp dụng quy tắc "không có gì dưới khuỷu tay" cho nhân viên trực tiếp chăm sóc bệnh nhân. Sợi dây đỏ trên cổ tay một điều dưỡng, dù mang lời chúc tốt đẹp, vẫn là một chỗ có thể mang mầm bệnh từ người này sang người khác.
Với người làm hai nghề này, giải pháp thường gặp là tháo dây trước ca làm và đeo lại khi ra về. Nhiều người kể họ coi việc buộc lại sợi dây sau ca như một nghi thức nhỏ kết thúc ngày làm việc. Đó là cách vừa giữ được nếp, vừa tôn trọng an toàn của người khác.
Giữ lời chúc theo cách khác
Tháo dây ra khỏi cổ tay không có nghĩa là bỏ lời chúc. Một số cách người lao động thường dùng:
- Cất sợi dây trong một túi vải nhỏ hoặc hộp nhựa mang theo, để trong tủ cá nhân hoặc túi áo trong.
- Buộc sợi dây vào móc chìa khoá, quai balo, ví tiền; bạn vẫn mang nó theo người suốt ngày.
- Buộc vào cổ chân dưới tất nếu công việc không có rủi ro vướng ở chân; với công trường, nhà xưởng có máy ở tầm thấp thì cũng nên tránh.
- Chỉ đeo dây vào ngày nghỉ, ngày lễ, hoặc buổi tối sau giờ làm.
- Đặt sợi dây ở bàn thờ gia tiên, ở góc bàn làm việc tại nhà, như một vật kỷ niệm.
Ví dụ giả định: anh Tùng là thợ tiện, đầu năm được mẹ buộc dây đỏ năm tuổi. Anh tháo dây cất vào hộp nhỏ trong tủ đồ trước mỗi ca, tan ca thì buộc lại. Mẹ anh biết chuyện, không phiền lòng mà còn dặn thêm "đi làm thì phải cẩn thận trước đã". Lời chúc và sự an toàn không mâu thuẫn với nhau.
Trẻ nhỏ đeo dây cổ tay: mấy điều phải nhớ
Không bao giờ đeo dây ở cổ trẻ nhỏ. Dây quàng cổ có nguy cơ vướng vào thanh nôi, tay nắm cửa, đồ chơi và gây nghẹt thở. Các khuyến cáo nhi khoa chung đều khuyên không để trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đeo dây ở cổ, nhất là khi ngủ.
Dây cổ tay phải lỏng và được kiểm tra mỗi ngày. Tay trẻ lớn nhanh, dây buộc vừa hôm nay có thể chật sau vài tuần. Dây quá chặt, hoặc sợi chỉ bung ra quấn vào ngón tay, có thể cản máu lưu thông. Y văn có ghi nhận tình trạng sợi tóc hoặc sợi chỉ quấn chặt ngón tay, ngón chân ở trẻ nhỏ, cần xử lý sớm.
Tránh hạt nhỏ, chuông nhỏ. Trẻ hay đưa tay lên miệng. Hạt, chuông, khoen bung ra có thể bị nuốt hoặc hít vào đường thở.
Tháo khi trẻ ngủ hoặc không có người trông. Đây là lúc nguy cơ cao nhất vì không ai thấy dây bị vướng hay thắt.
Thấy bất thường thì tháo và đi khám. Ngón tay, bàn tay sưng, đổi màu tím tái, trẻ khóc dai dẳng không rõ lý do là dấu hiệu cần kiểm tra ngay dây buộc và ngón tay, ngón chân của trẻ; nếu không gỡ được hay vết hằn sâu, đưa trẻ đi khám nhi gấp.
Khi người lớn trong nhà không đồng ý tháo
Trong nhiều gia đình, ông bà dặn "đã buộc thì đừng tháo, tháo là mất lộc". Người trẻ đi làm ở nhà máy, bệnh viện kẹt giữa lời dặn ấy và quy định nơi làm việc. Cách gỡ thường hiệu quả là giải thích cụ thể: chỗ con làm có máy quay, quy định bắt tháo mọi thứ ở tay; hay chỗ con làm phải rửa tay mấy chục lần một ngày, sợi dây ướt suốt sẽ bẩn và có thể mang vi trùng sang người bệnh.
Hầu hết người lớn tuổi khi hiểu lý do đều đồng ý, vì điều họ mong nhất vẫn là con cháu an toàn. Bạn có thể cho ông bà xem chỗ mình cất sợi dây trong giờ làm, hoặc nhờ chính ông bà buộc lại sau giờ tan ca vào dịp cuối tuần. Như vậy, sợi dây vẫn là cầu nối tình cảm.
Còn nếu nơi làm việc không có quy định và công việc không có rủi ro rõ ràng, chẳng hạn làm văn phòng, đeo dây hay không hoàn toàn tuỳ bạn. Chỉ nhớ giữ dây sạch, buộc lỏng, và thay khi đã sờn bẩn. Mọi lời chúc đều đẹp nhất khi đi kèm với sự cẩn trọng của chính người đeo.
Ở nhà cũng cần để ý: máy xay, máy khoan, máy cắt cỏ
Nhiều tai nạn tay không xảy ra ở nhà máy mà ở ngay trong nhà, khi người ta ít đề phòng nhất. Máy xay sinh tố, máy xay thịt, máy đánh trứng cầm tay có cối và trục quay ngay dưới bàn tay người dùng. Máy khoan cầm tay khi sửa kệ, treo tranh quay đủ nhanh để cuốn một sợi dây hay một góc tay áo trong nháy mắt. Máy cắt cỏ, máy xới đất mini ở vườn, máy bơm nước có dây curoa hở ở nông thôn cũng là những chỗ cần để ý.
Thói quen an toàn ở nhà cũng giống ở xưởng: trước khi bật máy, xắn gọn tay áo, buộc tóc, tháo vòng, nhẫn, dây ở cổ tay; rút điện trước khi thò tay vào lau chùi, gỡ kẹt. Với trẻ lớn đã tập giúp việc nhà, hãy dạy con điều này ngay từ đầu, như một phần của việc dùng đồ điện.
Một sợi dây đỏ được tháo ra, đặt lên kệ bếp trong mười phút xay sinh tố, chẳng mất đi chút ý nghĩa nào. Nhiều gia đình đặt một chiếc đĩa nhỏ gần bồn rửa để mọi người bỏ nhẫn, vòng, dây vào đó khi nấu nướng, vừa tránh rơi mất vừa giữ đồ khỏi bẩn.
Câu hỏi thường gặp
Đeo dây chỉ đỏ khi đứng máy có nguy hiểm không?
Có. Bất cứ thứ gì đeo ở cổ tay cũng có thể bị chi tiết quay cuốn vào và kéo tay theo. Sợi chỉ bện có thể đủ bền để gây tai nạn trước khi đứt. Khi làm việc cạnh máy quay, nên tháo hoàn toàn dây, vòng, nhẫn.
Tháo dây đỏ đi làm có bị mất lộc không?
Đây là lời đồn, không có cơ sở. Ý nghĩa của sợi dây là lời chúc bình an, nên giữ an toàn cho bàn tay mới đúng với lời chúc ấy. Bạn có thể cất dây vào túi, tủ đồ trong giờ làm và đeo lại sau ca.
Nhân viên y tế có được đeo dây đỏ không?
Hướng dẫn vệ sinh tay của Tổ chức Y tế Thế giới khuyên tháo nhẫn, đồng hồ, vòng tay trước khi rửa tay ngoại khoa, và nhiều bệnh viện yêu cầu không đeo gì dưới khuỷu tay khi chăm sóc bệnh nhân. Hãy làm theo quy định của nơi bạn làm việc.
Đầu bếp đeo chỉ cổ tay có sao không?
Nhiều quy tắc vệ sinh thực phẩm yêu cầu không đeo trang sức ở tay khi chế biến, vì dây vải giữ ẩm, giữ bẩn và có thể rơi sợi vào món ăn. Nên tháo dây trước khi vào khu chế biến, cất ở tủ cá nhân.
Có nên buộc dây ở cổ chân thay cho cổ tay khi đi làm?
Tuỳ công việc. Nếu chỗ làm không có máy ở tầm thấp và bạn đi giày kín, dây ở cổ chân dưới tất ít vướng hơn. Ở công trường, nhà xưởng có băng tải, trục quay ở thấp thì vẫn nên tháo, cất vào túi hoặc tủ.
Trẻ sơ sinh có nên buộc dây cổ tay không?
Nếu gia đình muốn giữ tục, chỉ nên buộc dây mảnh, mềm, thật lỏng ở cổ tay khi có người lớn trông, tháo khi bé ngủ và kiểm tra ngón tay hằng ngày. Tuyệt đối không quàng dây ở cổ. Thấy tay bé sưng hay đổi màu thì tháo ngay và đi khám.