Khi đi viếng đám tang, người Việt thường tháo bớt trang sức lấp lánh, màu đỏ, kêu leng keng, chỉ giữ lại những món nhỏ, kín đáo như nhẫn cưới, đồng hồ, bông tai nụ. Lý do chính là phép lịch sự với tang gia: không phô bày, không gây chú ý vào lúc người khác đang đau buồn. Bên cạnh đó có vài lời kiêng về "vía", về đồ đỏ, về vàng bạc mà mỗi vùng hiểu mỗi khác.
Bài này đi qua những điều kiêng hay gặp, phần nào là ứng xử nên giữ, phần nào là lời đồn có thể bỏ, và gợi ý cụ thể cho từng người: khách đến viếng, người làm cùng cơ quan, người thân trong họ và chính tang gia trong thời gian để tang.
Vì sao người ta kiêng đeo trang sức nổi bật khi đi viếng
Ở mọi nền văn hoá, đám tang là dịp người đến dự hạ thấp mình để nhường chỗ cho nỗi buồn của gia đình người mất. Trang phục sẫm màu, giọng nói khẽ, cử chỉ chậm đều cùng một ý. Trang sức lấp lánh, vòng vàng to, dây chuyền nặng dễ bị coi là phô trương, giống như đến dự một buổi tiệc chứ không phải đến chia buồn.
Ngoài lý do lịch sự, nhiều vùng còn có lời kiêng mang màu tâm linh. Có nơi cho rằng người "nhẹ vía" như phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người đang ốm không nên đến đám tang; nếu đến thì đeo một món bảo vệ như dây đỏ, nhánh dâu, củ tỏi trong túi. Có nơi lại kiêng đồ đỏ vì đỏ là màu của hỷ sự. Những lời kiêng này đôi khi trái nhau, nên khi đi viếng ở vùng lạ, cách an toàn nhất là ăn mặc giản dị và hỏi người địa phương nếu cần.
Một lớp lý do nữa ít ai nói ra nhưng rất thực tế: đám tang thường đông người, cửa ra vào chật, người đứng sát nhau khi thắp hương. Trang sức nổi bật là thứ kẻ gian để ý ở những nơi đông đúc như vậy.
Món nào nên giữ, món nào nên tháo
Gợi ý dưới đây dành cho khách đến viếng. Mỗi gia đình, mỗi vùng có thể có nếp riêng; khi phân vân, hãy chọn hướng kín đáo hơn.
| Món trang sức | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Nhẫn cưới, nhẫn trơn nhỏ | Giữ | Kín đáo, gắn với người đeo, không ai coi là phô trương |
| Đồng hồ đeo tay | Giữ, nên chọn dây da hoặc kim loại trơn | Đồ dùng hằng ngày, không gây chú ý |
| Bông tai nụ nhỏ | Giữ | Gần như không ai để ý |
| Dây chuyền mảnh, mặt nhỏ | Có thể giữ, nên để trong cổ áo | Nhẹ nhàng nếu không lộ ra ngoài |
| Vòng vàng to, lắc nhiều món, kiềng | Nên tháo | Dễ bị coi là phô trương |
| Trang sức đính đá màu sặc sỡ, đồ màu đỏ | Nên tháo | Đỏ gắn với hỷ sự, đá màu gây chú ý |
| Vòng có chuông, lắc kêu leng keng | Nên tháo | Tiếng kêu làm phiền không khí trang nghiêm |
| Dây đỏ, vòng bình an đeo lâu ngày | Tuỳ, có thể để trong tay áo | Món đeo theo niềm tin riêng, không cần phô ra |
Nguyên tắc chung là: nhìn từ xa, người khác không nên nhận ra bạn đang đeo trang sức gì. Món đeo theo niềm tin như dây đỏ, vòng bình an thì không cần tháo nếu bạn muốn giữ, chỉ cần không để nổi bật.
Phần hợp lý và phần có thể bỏ trong các lời kiêng
Hợp lý: ăn mặc, đeo đồ kín đáo. Đây là phép lịch sự gần như mọi gia đình Việt đều mong đợi ở khách viếng, dù họ có tin chuyện tâm linh hay không.
Hợp lý: giữ đồ cẩn thận nơi đông người. Đám tang ở nhà riêng, nhà tang lễ, nghĩa trang đều đông và lộn xộn vào giờ cao điểm. Ít đồ quý trên người là ít lo.
Hợp lý: tôn trọng nếp kiêng của gia đình người mất. Nếu tang gia nhờ khách không mặc đồ đỏ, không đeo vàng, hãy làm theo. Lúc ấy đó là mong muốn của chủ nhà chứ không phải chuyện bạn tin hay không.
Có thể bỏ: tin rằng đeo vàng đi đám tang sẽ "mang vía" về nhà. Không có cơ sở nào cho thấy kim loại mang theo điều gì từ đám tang. Nếu bạn muốn thay đồ, rửa tay khi về đến nhà cho yên tâm thì đó là thói quen vệ sinh tốt.
Có thể bỏ: bắt người già, người ốm đeo bùa mới được đi viếng. Người lớn tuổi đi viếng bạn bè cùng thế hệ là nhu cầu tình cảm rất lớn. Lo cho sức khoẻ của họ thì nên tính chuyện đi lại, ngồi nghỉ, tránh nắng mưa hơn là lo đeo gì.
Người nhà có tang: trang sức trong thời gian để tang
Với chính tang gia, các điều kiêng thường chặt hơn. Theo nếp cũ ở nhiều vùng, con cháu trong thời gian để tang mặc đồ trắng hoặc đồ tối màu, không đeo trang sức vàng bạc lấp lánh, không đi dự tiệc cưới, tiệc vui. Thời gian để tang dài hay ngắn tuỳ quan hệ với người mất và tuỳ từng gia đình; nhiều nhà ngày nay giản lược còn vài tháng hoặc đến giỗ đầu.
Trong thực tế đời sống hiện đại, con cháu vẫn phải đi làm, đi học, gặp đối tác. Nhiều người chọn cách giữ lại nhẫn cưới và đồng hồ, tháo các món khác, hoặc đeo một dải băng tang nhỏ trên áo để người xung quanh hiểu. Đó là cách dung hoà giữa nếp nhà và công việc.
Nếu bạn là người trẻ trong gia đình và chưa rõ nếp của nhà mình, hãy hỏi người lớn tuổi nhất trong họ. Một câu hỏi nhẹ nhàng như "nhà mình để tang thế nào ạ" vừa thể hiện sự tôn trọng, vừa tránh được những va chạm không đáng có giữa các thế hệ trong lúc ai cũng mệt mỏi.
Chuẩn bị trước khi đi viếng
Phần lớn sự lúng túng ở đám tang đến từ việc đi vội. Vài việc nhỏ trước khi ra khỏi nhà giúp bạn yên tâm:
- Chọn quần áo tối màu, giản dị; tránh màu đỏ, màu sặc sỡ, váy áo hở.
- Tháo các món trang sức to, nhiều món, có chuông; cất vào một chỗ cố định ở nhà thay vì nhét tạm vào túi rồi quên.
- Nếu không kịp về nhà, mang theo một túi vải nhỏ để cất trang sức tháo ra trên đường.
- Kiểm tra điện thoại đã để chế độ im lặng, chuẩn bị phong bì phúng viếng hoặc vòng hoa theo cách của cơ quan, nhóm bạn.
- Nếu đi viếng ở vùng khác, hỏi trước người quen ở đó về các điều kiêng riêng của địa phương.
- Người đang mang thai, người lớn tuổi yếu sức nên đi cùng người thân, chọn giờ vắng để không phải đứng lâu.
Chuẩn bị như vậy, khi đứng trước linh cữu bạn chỉ cần tập trung vào lời chia buồn, không phải lo đến chiếc vòng trên tay.
Đám tang của người khác đạo, khác vùng
Mỗi tôn giáo và mỗi cộng đồng có cách tổ chức tang lễ riêng. Tang lễ theo nghi thức Công giáo, Tin Lành thường diễn ra trong nhà thờ hoặc nhà tang lễ với trang phục tối màu; gia đình Phật tử có thể có các buổi tụng kinh; đồng bào các dân tộc thiểu số có những nghi thức riêng gắn với buôn làng. Về trang sức, nguyên tắc kín đáo áp dụng gần như ở mọi nơi.
Có những món đeo mang ý nghĩa tôn giáo của chính người đi viếng, như thánh giá nhỏ, tràng hạt, mặt Phật. Bạn không cần tháo những món này khi đi viếng gia đình khác đạo, chỉ nên để chúng kín đáo trong cổ áo, như cách tôn trọng không gian của gia đình người mất.
Nếu chưa rõ nghi thức, hãy quan sát người xung quanh và làm theo, hoặc hỏi nhỏ một người trong tang gia. Sự lúng túng chân thành luôn được thông cảm hơn sự tự tin sai chỗ.
Khách đi viếng từ cơ quan, công ty
Khi đi viếng theo đoàn của cơ quan, công ty, bạn đại diện cho cả tập thể chứ không chỉ cho riêng mình. Nhiều nơi có thói quen thống nhất trước trang phục: áo sơ mi trắng hoặc tối màu, quần sẫm, giày kín. Trang sức trong trường hợp này càng nên tối giản, vì cả đoàn đứng cạnh nhau, một người nổi bật sẽ rất dễ bị để ý.
Người phụ trách đoàn nên nhắc trước các thành viên về giờ đến, cách xếp hàng thắp hương, người đọc lời chia buồn, và dặn nhẹ chuyện ăn mặc, trang sức. Lời nhắc chung cho cả nhóm tránh được cảnh phải góp ý riêng một ai đó, vốn dễ gây ngượng.
Nếu bạn đi thẳng từ chỗ làm tới đám tang mà đang đeo đồ bắt mắt, hãy tháo ra cất vào túi trước khi bước vào. Một chiếc túi vải nhỏ để sẵn trong ngăn bàn làm việc hoặc trong cốp xe là món đồ rất tiện cho những lần đi vội như vậy.
Về nhà sau đám tang
Ở nhiều vùng, người đi đám tang về thường rửa tay, rửa mặt, có nơi bước qua một chậu lửa nhỏ hoặc tắm nước lá trước khi vào nhà, nhất là khi trong nhà có trẻ nhỏ. Đây là tục cũ mang ý nghĩa tẩy uế; nhìn theo góc vệ sinh, rửa tay và thay quần áo sau khi đến nơi đông người cũng là thói quen tốt.
Với trang sức, không cần làm lễ gì đặc biệt cho những món bạn đã đeo đi viếng. Nếu cảm thấy không yên tâm, bạn có thể lau sạch món đồ như mọi lần, cất lại vào hộp. Việc lau chùi định kỳ còn giúp bạn kiểm tra khoá, móc, phát hiện sớm những chỗ mòn.
Điều đáng làm hơn sau một đám tang có lẽ là hỏi thăm tang gia vào những ngày sau đó. Khi khách khứa đã về hết, một tin nhắn hay một lần ghé thăm thường được người ở lại nhớ lâu hơn mọi thứ khác.
Câu hỏi thường gặp
Đi đám tang có được đeo nhẫn vàng không?
Được. Nhẫn cưới, nhẫn trơn nhỏ là món kín đáo, hầu hết gia đình không ai để ý. Nên tháo những món to, nhiều món, có đá màu sặc sỡ hoặc có chuông kêu để tránh bị coi là phô trương.
Đi đám tang có nên đeo dây đỏ không?
Nhiều nơi kiêng đồ đỏ ở đám tang vì đỏ gắn với hỷ sự, nhưng cũng có nơi khuyên người nhẹ vía đeo dây đỏ khi đi viếng. Nếu bạn đang đeo dây đỏ theo niềm tin riêng thì không cần tháo, chỉ nên để kín trong tay áo.
Người nhà có tang được đeo trang sức không?
Theo nếp cũ, con cháu trong thời gian để tang hạn chế đeo trang sức lấp lánh. Ngày nay nhiều người vẫn giữ nhẫn cưới, đồng hồ khi đi làm và tháo các món khác. Nên hỏi người lớn trong họ về nếp của gia đình mình.
Về nhà sau đám tang có cần làm gì với trang sức đã đeo không?
Không cần làm lễ gì. Nếu muốn yên tâm, bạn có thể rửa tay, thay quần áo và lau sạch món trang sức như mọi lần. Đó cũng là dịp kiểm tra khoá, móc xem có bị lỏng sau một ngày đông người hay không.
Đi viếng đám tang người khác đạo có phải tháo thánh giá, mặt Phật không?
Không cần tháo. Bạn chỉ nên để những món mang ý nghĩa tôn giáo của mình kín đáo trong cổ áo, như một cách tôn trọng không gian của gia đình người mất, và quan sát người xung quanh để làm theo nghi thức của họ.
Phụ nữ mang thai đi viếng đám tang nên lưu ý gì?
Nhiều gia đình khuyên phụ nữ mang thai hạn chế đi viếng hoặc đi nhanh rồi về. Nếu đi, nên đi cùng người thân, chọn giờ vắng, tránh đứng lâu và nơi nhiều khói hương. Đeo hay không đeo vật hộ thân là lựa chọn theo niềm tin của gia đình.