Nhiều người Việt kiêng cho mượn nhẫn cưới và kiêng đeo thử nhẫn cưới của người khác, vì tin chiếc nhẫn là "phần duyên" riêng của hai vợ chồng, trao đi là "trao duyên". Không có căn cứ nào cho thấy hôn nhân bị ảnh hưởng bởi một lần cho mượn, nhưng phía sau lời kiêng có vài lý do rất thực tế: nhẫn dễ mất, dễ bị bóp méo cỡ và mang giá trị tình cảm không gì thay được.
Bài này giải thích lời kiêng từ đâu ra, những tình huống hay gặp như bạn thân mượn nhẫn để chụp ảnh, em gái muốn đeo thử nhẫn của chị dâu, người nhà muốn mượn để "lấy vía" trước ngày cưới, và cách ứng xử để vừa giữ được đồ, vừa giữ được lòng nhau.
Vì sao nhẫn cưới bị coi là món không nên cho mượn
Nhẫn cưới ở Việt Nam chỉ phổ biến rộng rãi trong khoảng một trăm năm trở lại đây, khi tục trao nhẫn trong lễ cưới theo kiểu phương Tây hoà vào nghi lễ truyền thống. Trước đó, lễ vật cưới của nhiều vùng là đôi hoa tai, chiếc kiềng, đôi vòng do nhà trai sắm cho cô dâu. Dù là món nào, đồ cưới luôn được coi là tài sản riêng và lời hứa giữa hai gia đình.
Từ ý nghĩa ấy, chiếc nhẫn được nhìn như biểu tượng của sự ràng buộc vợ chồng. Đưa nó cho người khác đeo, trong mắt người xưa, giống như cho người khác "mượn" chỗ của mình trong cuộc hôn nhân. Một cách giải thích khác hay nghe ở các đám cưới: cô gái chưa chồng mà đeo thử nhẫn của cô dâu thì "cướp duyên" hoặc "lấy duyên" của cô dâu. Thú vị là cũng có nơi hiểu ngược lại, cho rằng chạm vào đồ cưới của người đang hạnh phúc sẽ được "lây" may mắn.
Hai cách hiểu ngược nhau ấy cho thấy đây là những quan niệm truyền miệng, thay đổi theo vùng và theo gia đình, không phải một lề lối có quy tắc rõ ràng.
Phần hợp lý của lời kiêng
Nhẫn cưới rất dễ mất khi đổi tay. Nhẫn vừa với ngón tay người này có thể rộng với người kia. Người mượn đeo đi chụp ảnh, đi tiệc, rửa tay ở nhà vệ sinh công cộng là đủ để chiếc nhẫn tuột mất lúc nào không biết.
Đeo sai cỡ dễ làm méo nhẫn. Nhẫn nhỏ hơn ngón tay mà cố đẩy qua khớp vừa làm đau, vừa có thể làm nhẫn biến dạng, nhất là nhẫn mảnh. Có trường hợp phải nhờ thợ cắt nhẫn để tháo ra.
Giá trị tình cảm không đền được. Nếu mất, người mượn có thể đền một chiếc khác cùng trọng lượng, nhưng không ai đền được chữ khắc ngày cưới và ký ức gắn với chiếc nhẫn ấy. Lời kiêng vì thế giữ cho món đồ ở đúng chỗ của nó.
Tránh hiểu lầm với người bạn đời. Vợ hoặc chồng có thể thấy không thoải mái khi biết nhẫn cưới đang nằm trên tay người khác, dù chỉ vài tiếng. Trong chuyện này, cảm giác của người kia quan trọng hơn mọi lý lẽ.
Phần nên bỏ
Bên cạnh những lý do thực tế, một số lời đồn quanh chuyện mượn nhẫn chỉ gây lo lắng không cần thiết:
- Tin rằng một lần lỡ cho mượn sẽ khiến vợ chồng chia tay. Hôn nhân bền hay không nằm ở cách hai người đối xử với nhau, không nằm ở một chiếc nhẫn vừa đổi tay.
- Đổ lỗi cho người từng mượn nhẫn khi gia đình có chuyện. Điều này có thể làm rạn một tình bạn, một mối quan hệ chị em vô cớ.
- Cho rằng phải làm lễ "lấy lại duyên" sau khi lỡ cho mượn. Nếu bạn muốn, chỉ cần vợ chồng tự đeo lại cho nhau, như một cử chỉ nhỏ, là đủ.
- Cấm tuyệt đối tháo nhẫn, kể cả khi đi phẫu thuật, chụp chiếu, làm việc với máy móc. Tháo nhẫn vì an toàn không ảnh hưởng gì đến hôn nhân.
- Ép cô dâu, chú rể không được cho ai chạm vào nhẫn trong ngày cưới đến mức căng thẳng. Người nhà cầm hộp nhẫn giúp là chuyện bình thường của mọi đám cưới.
Bỏ những phần này đi không có nghĩa là coi nhẹ chiếc nhẫn. Ngược lại, nó giúp bạn giữ chiếc nhẫn vì lý do đúng: vì nó quý, không phải vì sợ.
Các tình huống hay gặp và cách ứng xử gợi ý
Dưới đây là những lời đề nghị mượn nhẫn mà nhiều người từng gặp, kèm cách trả lời giúp bạn giữ đồ mà không làm người kia phật ý. Các câu chỉ là gợi ý, bạn chỉnh theo giọng của mình.
| Tình huống | Cách ứng xử | Câu nói gợi ý |
|---|---|---|
| Bạn thân mượn nhẫn để chụp ảnh "cầu hôn giả" cho vui | Đề nghị dùng nhẫn trang sức rẻ hoặc nhẫn đạo cụ | "Nhẫn này nhà mình kiêng cho mượn, mình đi mua cái nhẫn chụp ảnh với bạn nhé." |
| Em gái muốn đeo thử nhẫn của chị dâu | Cho xem tận tay, không đeo vào ngón | "Em ngắm thoải mái nhé, chị chỉ không tháo ra thôi." |
| Người nhà muốn mượn nhẫn để "lấy vía" trước ngày cưới của họ | Tặng một món nhỏ khác kèm lời chúc | "Chị tặng em chiếc kẹp tóc này lấy may, nhẫn thì anh chị kiêng." |
| Ai đó cần nhẫn tạm cho lễ cưới vì nhẫn của họ chưa làm xong | Cân nhắc kỹ; nếu cho mượn thì có giấy ghi nhận và ngày trả | "Mình bàn với chồng đã nhé, nhẫn cưới nên mình phải hỏi cả hai." |
| Đồng nghiệp đùa đòi đeo thử | Nhẹ nhàng từ chối | "Cái này mình đeo từ hôm cưới chưa tháo, để yên cho nó nhé." |
Điểm chung của những câu trên là bạn đưa ra lý do của chính mình, không phán xét người hỏi. Viện đến tục kiêng của gia đình thường là cách từ chối êm nhất, vì ai cũng hiểu mỗi nhà có nếp riêng.
Nếu bạn vẫn muốn giúp người kia, hãy giúp bằng cách khác: đi cùng họ chọn nhẫn đạo cụ, cho họ mượn một món trang sức khác ít ý nghĩa hơn, hoặc đơn giản là chụp ảnh cho họ thật đẹp. Người nhờ thường cần sự hỗ trợ hơn là chính chiếc nhẫn của bạn.
Nếu đã lỡ cho mượn hoặc lỡ đeo thử
Nhiều người kể lại với vẻ áy náy rằng hồi đi ăn cưới bạn, họ đã lỡ đeo thử nhẫn của cô dâu trong phòng trang điểm. Hoặc họ đã cho em gái mượn nhẫn đi chụp ảnh kỷ yếu. Nếu chiếc nhẫn đã về lại tay chủ nguyên vẹn, không có việc gì cần làm thêm. Một lời xin lỗi nhẹ nếu cô dâu, chú rể tỏ ra phiền lòng là đủ.
Nếu chiếc nhẫn bị méo hoặc trầy, mang ra thợ nắn lại, đánh bóng. Nếu bị mất, người mượn nên chủ động đền và cùng chủ nhẫn đi đặt lại một chiếc gần giống nhất, khắc lại chữ cũ. Việc chủ động nhận trách nhiệm giữ được tình cảm hai bên tốt hơn bất cứ lời giải thích nào.
Còn nếu bạn là người cho mượn và đang bồn chồn vì sợ "trao duyên", hãy kể với vợ hoặc chồng của mình. Cùng nhau đeo lại nhẫn cho nhau, có khi lại là một khoảnh khắc ấm áp mà hai người đã lâu không có.
Khi nào tháo nhẫn cưới là cần thiết
Song song với lời kiêng "không rời nhẫn", có những lúc tháo nhẫn là việc nên làm để giữ an toàn cho chính bàn tay. Trước khi phẫu thuật, chụp cộng hưởng từ, bệnh viện thường yêu cầu tháo hết trang sức kim loại. Khi mang thai, nhất là những tháng cuối, ngón tay có thể phù khiến nhẫn siết chặt, nên tháo sớm khi thấy nhẫn chật.
Người làm việc với máy móc quay, dây chuyền sản xuất, leo trèo, chơi thể thao dùng tay như bóng rổ, bóng chuyền cũng nên tháo nhẫn. Nhẫn mắc vào máy hay vào lưới có thể gây chấn thương ngón tay rất nặng. Người làm bếp, làm bánh tháo nhẫn để tránh bám bột, dầu mỡ và để vệ sinh tay kỹ hơn.
Những lúc ấy, cất nhẫn vào một chỗ cố định, hoặc đeo tạm vào một sợi dây chuyền chắc. Tháo nhẫn đúng lúc là cách giữ cả chiếc nhẫn lẫn ngón tay đeo nó.
Giữ nhẫn cưới cho bền qua nhiều năm
Lời kiêng cho mượn có một tác dụng phụ tốt: nó khiến người ta để ý đến chiếc nhẫn của mình hơn. Từ đó có thể đi thêm vài bước để chiếc nhẫn theo hai vợ chồng thật lâu. Nhẫn đeo hằng ngày nhiều năm sẽ mòn lòng nhẫn, mờ chữ khắc, có khi mỏng đi ở mặt dưới vì cọ vào tay nắm cửa, tay lái xe, chìa khoá.
Mỗi năm một lần, bạn có thể mang nhẫn ra thợ đánh bóng nhẹ, kiểm tra chỗ mỏng, khắc lại chữ đã mờ. Nếu nhẫn có gắn đá, kiểm tra chấu giữ đá, vì đá rơi mất thường xảy ra khi chấu đã mòn mà không ai để ý. Với nhẫn trơn bản mảnh, nên tháo khi làm việc nặng để tránh móp.
Khi tay thay đổi theo tuổi, theo cân nặng, nhẫn có thể chật hay rộng. Nới hoặc thu nhẫn là việc bình thường của nghề kim hoàn, không phải là "làm hỏng" chiếc nhẫn cưới. Một chiếc nhẫn vừa tay, được chăm sóc đều đặn sẽ ở trên ngón tay bạn lâu hơn mọi lời kiêng.
Nhẫn cưới trong các nền văn hoá khác cũng có lời kiêng riêng
Không chỉ người Việt mới có những quan niệm quanh nhẫn cưới. Ở nhiều nước phương Tây có lời đồn rằng làm rơi nhẫn trong lễ cưới là điềm không hay, hay cô dâu không nên tự đeo nhẫn trước ngày cưới. Ở một số nơi, người ta tin không nên tháo nhẫn cưới sau khi đã đeo. Những lời kiêng này giống nhau ở chỗ đều xoay quanh nỗi lo mất đi sự gắn bó, dù cách diễn đạt khác nhau.
Cũng như ở Việt Nam, phần lớn những lời đồn ấy được giữ như nét vui của ngày cưới hơn là quy tắc. Người ta kể cho nhau nghe, cười với nhau, rồi vẫn tháo nhẫn khi đi mổ hay khi đi bơi. Nhìn sang các nơi khác giúp ta thấy lời kiêng của mình không lạ, cũng không đặc biệt đến mức phải sợ.
Điều đáng giữ ở mọi nền văn hoá là sự trân trọng dành cho chiếc nhẫn như một lời hứa. Còn chiếc nhẫn có được đổi tay một lần hay không, đó là chuyện hai vợ chồng tự thoả thuận với nhau, theo nếp nhà và theo cảm giác của chính họ.
Câu hỏi thường gặp
Cho bạn mượn nhẫn cưới một lần có sao không?
Theo quan niệm dân gian, nhiều người kiêng vì coi nhẫn cưới là phần duyên riêng. Không có căn cứ cho thấy hôn nhân bị ảnh hưởng. Rủi ro thật nằm ở chỗ nhẫn dễ mất, dễ méo khi đổi tay, nên nếu có thể thì nên từ chối khéo.
Đeo thử nhẫn cưới của cô dâu có bị "cướp duyên" không?
Đây là lời đồn truyền miệng, có nơi còn tin ngược lại rằng chạm vào đồ cưới sẽ được lây may. Không có cơ sở cho cả hai cách hiểu. Phép lịch sự là hỏi cô dâu trước và chỉ ngắm, không tự ý đeo.
Từ chối cho mượn nhẫn cưới thế nào để không mất lòng?
Nói lý do của mình thay vì phán xét người hỏi, chẳng hạn nhà mình kiêng hoặc nhẫn chưa tháo từ hôm cưới. Gợi ý một món thay thế như nhẫn chụp ảnh, hay tặng một món nhỏ lấy may, giúp người kia không thấy bị từ chối thẳng.
Tháo nhẫn cưới ra có bị xui không?
Không. Tháo nhẫn khi đi mổ, chụp cộng hưởng từ, mang thai bị phù tay hay làm việc với máy móc là cần thiết để giữ an toàn. Cất nhẫn ở chỗ cố định hoặc đeo tạm vào dây chuyền để không thất lạc.
Lỡ làm mất nhẫn cưới mượn của người khác thì phải làm sao?
Nên chủ động báo ngay, tìm lại ở những nơi đã đi qua, và nếu không thấy thì đền bằng cách cùng chủ nhẫn đặt lại một chiếc gần giống nhất, khắc lại chữ cũ. Nhận trách nhiệm rõ ràng giữ được tình cảm hai bên.
Có nên cho người nhà mượn nhẫn cưới làm nhẫn cưới tạm không?
Nên cân nhắc kỹ và bàn với vợ hoặc chồng. Nếu đồng ý, hãy ghi rõ ngày trả, kiểm tra cỡ nhẫn để tránh méo, và nhắc người mượn tháo nhẫn cất kỹ khi rửa tay. Nhiều tiệm có nhẫn mẫu cho thuê là lựa chọn ít rủi ro hơn.