Phụ nữ mang thai đeo trang sức không có gì phải kiêng theo nghĩa y khoa; điều cần lưu ý nhất là nhẫn và vòng có thể chật lại khi tay chân phù ở những tháng cuối, nên tháo sớm trước khi bị kẹt. Song song, dân gian có nhiều lời kiêng và lời khuyên quanh đồ đeo của bà bầu: đeo bạc để giữ vía, đeo dây đỏ khi ra đường, tránh đeo đồ của người khác, tránh trang sức có hình thú dữ.
Bài này đi qua từng lời kiêng hay nghe, tìm gốc của chúng, tách phần hợp lý khỏi phần chỉ làm mẹ bầu thêm lo, rồi đưa ra những lưu ý an toàn thực tế cho chín tháng mang thai và ngày đi sinh. Mọi thắc mắc về sức khoẻ cụ thể, bạn nên hỏi bác sĩ sản khoa đang theo dõi thai kỳ của mình.
Gốc các điều kiêng quanh đồ đeo của bà bầu
Trong quan niệm của nhiều gia đình Việt, phụ nữ mang thai là người "nhẹ vía", cần được che chở khỏi những điều không lành. Từ đó sinh ra thói quen đeo vật hộ thân: vòng bạc, nhẫn bạc, dây đỏ, có nơi cài một chiếc kim băng hay nhánh dâu nhỏ ở vạt áo khi đi ra ngoài, nhất là khi đi qua chỗ vắng, đi viếng đám tang hay đi chơi buổi tối.
Bên cạnh vật hộ thân là những lời kiêng mang tính hình ảnh. Có nơi khuyên bà bầu không đeo trang sức hình thú dữ, hình rắn, sợ ảnh hưởng tính nết của con. Có nơi kiêng đeo vòng cổ vì sợ "dây quấn cổ" thai nhi, lấy hình ảnh dây rốn quấn cổ để răn. Những lời kiêng này dựa trên lối nghĩ "cái này giống cái kia thì ảnh hưởng đến cái kia", một lối nghĩ rất phổ biến trong tục kiêng cữ thai sản của nhiều dân tộc.
Hiểu như vậy, ta thấy phần lớn các điều kiêng xuất phát từ mong muốn bảo vệ mẹ và con trong thời kỳ mà y học còn ít khả năng can thiệp. Chúng là lời thương của người lớn hơn là quy tắc chặt chẽ.
Các lời kiêng hay gặp và cách nhìn hôm nay
Bảng dưới đây không nhằm phán đúng sai từng nếp nhà, mà giúp bạn biết lời kiêng nào có thể giữ cho vui, lời kiêng nào nên nói chuyện lại với gia đình.
| Lời kiêng, lời khuyên | Ý người xưa | Cách nhìn hôm nay |
|---|---|---|
| Đeo vòng bạc, nhẫn bạc để giữ vía | Che chở mẹ và thai khỏi điều không lành | Vô hại nếu đeo vừa tay; tháo khi tay bắt đầu phù |
| Đeo dây đỏ, cài kim băng khi ra đường tối | Vật hộ thân theo niềm tin | Theo niềm tin gia đình; kim băng cài kỹ để không đâm vào da |
| Không đeo dây chuyền vì sợ "dây quấn cổ" con | Răn bằng hình ảnh | Không có liên hệ nào giữa dây chuyền của mẹ và dây rốn của thai |
| Không đeo trang sức hình thú dữ | Sợ con mang tính dữ | Không có căn cứ; đeo hay không là sở thích |
| Không đeo đồ của người khác | Sợ mang vía lạ | Có lý về vệ sinh với khuyên tai, nhẫn; còn lại tuỳ niềm tin |
| Đeo vàng nhiều cho "vượng" khi sinh | Mong mẹ tròn con vuông | Không nên đeo khi đi sinh vì phải tháo trước thủ thuật |
Phần lớn các lời kiêng đều vô hại nếu giữ ở mức vừa phải. Chỉ cần để ý những điểm có liên quan đến an toàn thật: phù tay, vệ sinh và ngày đi sinh.
Phù tay khi mang thai và chuyện nhẫn chật
Trong thai kỳ, lượng máu và dịch trong cơ thể người mẹ tăng lên đáng kể. Nhiều phụ nữ bị phù nhẹ ở bàn chân, cổ chân, bàn tay, nhất là vào cuối ngày và ở những tháng cuối, khi trời nóng hoặc phải đứng lâu. Phù nhẹ kiểu này thường là sinh lý, nhưng đủ để chiếc nhẫn vốn vừa vặn trở nên chật cứng.
Nhẫn kẹt lại trên ngón tay đang phù có thể cản máu lưu thông, làm ngón tay đau, tím, tê. Khi đó việc tháo nhẫn khó hơn nhiều và đôi khi phải cắt nhẫn. Vì vậy lời khuyên phổ biến là tháo nhẫn sớm, ngay khi bạn thấy nhẫn bắt đầu khó xoay, thay vì chờ đến lúc không tháo nổi. Bạn có thể đeo nhẫn cưới vào dây chuyền quanh cổ, hoặc đeo tạm ở ngón út nếu vừa.
Một điều quan trọng hơn chuyện chiếc nhẫn: phù xuất hiện đột ngột, nhất là phù ở mặt, quanh mắt, phù tay nhiều kèm đau đầu, mờ mắt, đau vùng trên rốn, có thể là dấu hiệu của tiền sản giật, một biến chứng cần được khám ngay. Nếu thấy những dấu hiệu này, hãy liên hệ bác sĩ sản khoa hoặc đến cơ sở y tế, đừng chỉ lo tháo nhẫn rồi thôi.
Những lưu ý an toàn khác
Dị ứng da có thể thay đổi khi mang thai. Da của nhiều mẹ bầu nhạy cảm hơn bình thường. Món đồ bạc pha hay đồ mạ mà trước đây đeo bình thường có thể gây ngứa, đỏ. Nếu thấy vậy, tháo ra và hỏi bác sĩ nếu da không đỡ.
Khuyên rốn cần được tháo hoặc thay. Khi bụng lớn dần, da vùng rốn căng ra, khuyên kim loại có thể kéo, gây đau, nhiễm trùng. Nhiều người tháo hoặc đổi sang loại khuyên mềm dành riêng cho bà bầu; nên hỏi người có chuyên môn.
Dây chuyền dài, vòng to dễ vướng. Khi bế con lớn, cúi người, ngủ nghiêng nhiều, dây dài và vòng to dễ vướng vào chăn gối, tóc, tay em bé. Món nhỏ gọn thoải mái hơn trong những tháng cuối.
Đeo ít đồ quý khi đi khám định kỳ. Khám thai thường phải siêu âm, lấy máu, có khi đo điện tim thai. Ít trang sức giúp việc khám nhanh hơn và bạn không phải lo cất giữ ở phòng khám đông người.
Chuẩn bị trang sức cho ngày đi sinh
Ngày đi sinh thường đến bất ngờ. Chuẩn bị từ vài tuần trước giúp bạn và người nhà không lúng túng.
- Từ khoảng tháng thứ tám, tháo nhẫn, vòng tay, lắc chân nếu thấy bắt đầu chật; cất ở nhà một chỗ cố định.
- Khi xếp túi đồ đi sinh, không cho trang sức quý vào; nếu muốn mang vật hộ thân theo niềm tin gia đình, chọn món nhỏ, nhẹ, dễ cất.
- Tháo khuyên tai, khuyên xỏ trên cơ thể trước khi vào phòng sinh nếu được yêu cầu, nhất là trường hợp có thể phải mổ lấy thai.
- Giao cho một người nhà giữ những món đang đeo khi nhập viện, nói rõ trước mặt bạn.
- Sau sinh, chờ tay hết phù rồi mới đeo lại nhẫn; thường mất vài tuần, có người lâu hơn.
Với những gia đình có nếp đeo vòng bạc cho mẹ sau sinh hay chuẩn bị vòng bạc cho bé, nên để món ấy ở nhà, đến khi về nhà rồi mới đeo, cho gọn và an toàn.
Khi gia đình nhiều lời khuyên trái nhau
Một mẹ bầu có thể nghe bà nội dặn đeo vòng bạc, bà ngoại dặn không đeo gì cả, bạn bè thì kể chuyện kiêng thế này thế kia đọc được trên mạng. Mỗi lời khuyên đều xuất phát từ sự quan tâm, nhưng dồn lại thì dễ gây căng thẳng, trong khi mẹ bầu cần nhất là được nghỉ ngơi và yên tâm.
Cách nhẹ nhàng là chọn giữ những lời khuyên vô hại mà bạn thấy thoải mái, như đeo một chiếc vòng bạc nhỏ của bà, và nói rõ với gia đình những gì bạn sẽ làm theo lời bác sĩ, như tháo nhẫn khi tay phù. Khi người lớn biết bạn vẫn tôn trọng nếp nhà, họ thường dễ chấp nhận những thay đổi cần thiết.
Người chồng có thể đóng vai cầu nối, nhắc lại lời bác sĩ với ông bà, để mẹ bầu không phải một mình giải thích. Một thai kỳ êm ả có phần đóng góp không nhỏ của sự đồng thuận trong gia đình.
Mua trang sức tặng mẹ bầu: chọn món nào cho tiện
Không ít gia đình có thói quen tặng con dâu, con gái một món trang sức khi biết tin có thai, như lời chúc mẹ tròn con vuông. Ý tốt ấy sẽ trọn vẹn hơn nếu món quà phù hợp với cơ thể đang thay đổi của người mẹ. Nhẫn là món dễ thành vô dụng nhất trong giai đoạn này, vì vài tháng sau có thể không đeo vừa nữa.
Những món tiện hơn là mặt dây nhỏ trên dây chuyền vừa cổ, bông tai nụ, vòng tay có khoá điều chỉnh được độ rộng. Màu sắc, chất liệu nên hỏi trước sở thích người nhận và chú ý chuyện dị ứng da. Món có chuông nhỏ, có ý "để con nghe tiếng" cũng là quà quen thuộc ở một số nơi; nếu tặng, chọn loại chuông kín, không có hạt rời để sau này dùng an toàn quanh em bé.
Lời chúc kèm theo món quà quan trọng hơn món quà. Một câu viết tay mong mẹ khoẻ, mong con bình an thường được người mẹ giữ lại cùng món đồ, rồi kể cho con nghe khi con lớn.
Sau sinh: đeo lại trang sức và chuyện cho con bú
Những tuần đầu sau sinh, tay và chân người mẹ dần hết phù. Nhẫn có thể đeo lại khi thấy xoay được dễ dàng. Có người sau sinh ngón tay thay đổi cỡ một chút, khi đó nới hoặc thu nhẫn là việc bình thường.
Khi cho con bú và bế con nhiều, dây chuyền dài, mặt dây lớn dễ bị con nắm giật; bông tai dài, khuyên tròn lớn dễ bị kéo. Các mẹ thường chuyển sang đồ nhỏ, ôm sát trong năm đầu của con. Vòng tay có cạnh sắc, nhẫn có chấu đá nhô cao cũng nên cất bớt để tránh làm xước da em bé khi bế, tắm.
Nhiều gia đình có tục tặng mẹ một món trang sức nhỏ sau khi sinh, như lời cảm ơn và chúc mừng. Nếu bạn là người tặng, một món nhỏ, đeo sát, không vướng víu sẽ được người mẹ dùng thường xuyên nhất trong giai đoạn này.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu có nên đeo vòng bạc không?
Đeo vòng bạc khi mang thai không có hại nếu vòng vừa tay và không gây ngứa. Nhiều gia đình đeo theo quan niệm giữ vía. Điều cần lưu ý là tháo sớm khi tay bắt đầu phù ở những tháng cuối, để vòng không siết cổ tay.
Mang thai bị phù tay có cần tháo nhẫn không?
Nên tháo ngay khi thấy nhẫn khó xoay, trước khi bị kẹt. Nhẫn chật trên ngón tay phù có thể cản máu lưu thông. Nếu phù xuất hiện đột ngột ở mặt, tay kèm đau đầu, mờ mắt thì cần đi khám ngay vì có thể là dấu hiệu tiền sản giật.
Bà bầu đeo dây chuyền có làm dây rốn quấn cổ thai nhi không?
Không. Đây là lời kiêng dựa trên hình ảnh, không có liên hệ nào giữa dây chuyền mẹ đeo và dây rốn của thai. Dây rốn quấn cổ là hiện tượng trong tử cung, bác sĩ theo dõi qua siêu âm và khám thai.
Bà bầu có nên đeo dây đỏ, kim băng khi ra đường không?
Đó là vật hộ thân theo niềm tin của nhiều gia đình, đeo hay không là lựa chọn của bạn. Nếu cài kim băng, nên cài kỹ ở vạt áo ngoài để không đâm vào da. Không có căn cứ cho thấy không đeo thì gặp chuyện không hay.
Đi sinh có được đeo trang sức không?
Nên để trang sức quý ở nhà. Trước các thủ thuật, nhất là khi có thể phải mổ lấy thai, bệnh viện thường yêu cầu tháo trang sức kim loại. Nếu muốn mang vật hộ thân, chọn món nhỏ, nhẹ và giao người nhà giữ khi cần.
Bao lâu sau sinh thì đeo lại nhẫn được?
Thường sau vài tuần khi tay hết phù, có người lâu hơn. Đeo lại khi thấy nhẫn xoay dễ dàng. Nếu ngón tay thay đổi cỡ sau sinh, có thể nhờ thợ nới hoặc thu nhẫn cho vừa.