Omamori là những túi vải gấm nhỏ, thêu tên đền hoặc chùa và một lời cầu, được các đền Thần đạo và chùa Phật giáo ở Nhật Bản trao cho người đến viếng để mang theo bên mình như một lời cầu bình an, đỗ đạt, sức khoẻ hay thuận lợi trong một việc cụ thể. Bên trong túi thường có một mảnh giấy hoặc thẻ gỗ ghi lời cầu, và người Nhật có thói quen không mở túi ra.
Người Việt du lịch Nhật Bản thường mang omamori về làm quà, treo ở ba lô, móc vào chìa khoá xe. Đây là món quà đẹp và ý nghĩa, nhưng đi kèm nó là vài phép lịch sự mà người Nhật rất coi trọng. Bài này giải thích omamori là gì, các loại thường gặp, cách người Nhật giữ và trả lại omamori, và những điều nên biết khi bạn tặng hay nhận một túi bùa Nhật.
Omamori đến từ đâu
Chữ "mamori" trong tiếng Nhật có nghĩa là che chở, bảo vệ; thêm tiền tố kính ngữ "o" thành omamori. Ở Nhật, cả đền Thần đạo lẫn chùa Phật giáo đều có omamori, mỗi nơi theo truyền thống riêng của mình. Túi vải gấm như ngày nay phổ biến trong thời hiện đại, còn tục mang theo một vật được ban từ đền chùa thì có từ rất lâu trước đó.
Thường thì omamori được bày ở quầy gần cổng đền hoặc trong khuôn viên chùa, bên cạnh những thẻ gỗ ghi điều ước và lá thăm. Người đến viếng chọn túi phù hợp với điều mình mong, để lại một khoản tiền theo mức niêm yết. Người Nhật thường không nói "mua" omamori mà dùng những cách nói như "nhận", vì khoản tiền ấy được xem là lễ dâng cho đền chùa chứ không phải giá hàng hoá.
Mỗi đền, mỗi chùa có mẫu omamori riêng, màu sắc và hoạ tiết khác nhau, nên nhiều người còn sưu tầm omamori từ các nơi mình đã đến như sưu tầm con dấu kỷ niệm. Với du khách, đó là một trong những món quà mang đậm dấu ấn của từng địa điểm.
Các loại omamori thường gặp
Omamori được chia theo điều cầu mong. Tên loại thường được thêu ở mặt trước túi bằng chữ Nhật. Một số loại phổ biến:
| Loại | Cầu điều gì | Thường dành cho |
|---|---|---|
| Gakugyō jōju | Học hành tấn tới | Học sinh, sinh viên |
| Gōkaku kigan | Thi đỗ | Người sắp thi tuyển, thi chứng chỉ |
| Kōtsū anzen | An toàn giao thông | Người lái xe, treo trong xe |
| Kenkō, byōki heiyu | Sức khoẻ, mau khỏi bệnh | Người ốm, người lớn tuổi |
| Anzan | Sinh nở bình an | Phụ nữ mang thai |
| En-musubi | Duyên lành, gắn kết các mối quan hệ | Người đang tìm hoặc giữ một mối quan hệ |
| Shōbai hanjō | Buôn bán thuận lợi | Chủ cửa hàng, người kinh doanh |
| Yakuyoke | Tránh điều không may | Người ở những năm tuổi mà người Nhật quen kiêng |
Mỗi đền chùa có thể có thêm những loại riêng, gắn với vị thần hay truyền thống ở đó, như đền gắn với học vấn thường có nhiều omamori học hành. Nếu không đọc được chữ, bạn có thể hỏi người ở quầy; ở các điểm du lịch, nhiều nơi có bảng giải thích bằng tiếng Anh.
Đền Thần đạo và chùa Phật giáo: hai nơi cùng trao omamori
Người Việt đến Nhật thường chưa phân biệt được đền và chùa. Đền Thần đạo, gọi là jinja, thường có cổng torii, nhiều cổng sơn đỏ cam, có chỗ rửa tay trước khi vào, và thờ các vị thần của tín ngưỡng bản địa Nhật Bản. Chùa, gọi là tera, là nơi thờ Phật, có chính điện, tháp, chuông lớn và nhà sư trụ trì.
Cả hai nơi đều trao omamori, và với người ngoài, túi bùa của đền và của chùa trông khá giống nhau. Khác biệt nằm ở tên thêu trên túi, ở vị thần hay vị Phật được nhắc tới, và ở các nghi thức đi kèm. Người Nhật nói chung không coi việc giữ omamori của cả đền lẫn chùa là mâu thuẫn; nhiều gia đình đi lễ đền đầu năm và đến chùa vào các dịp khác trong năm.
Với du khách, điều nên làm là để ý mình đang ở đền hay chùa và giữ đúng phép lịch sự ở mỗi nơi: cúi chào ở cổng, đi nép một bên, không chụp ảnh ở chỗ có biển cấm. Nhận omamori là một phần của chuyến viếng thăm, nên trao đổi lịch sự với người ở quầy cũng là cách bày tỏ sự tôn trọng.
Omamori mùa thi của học sinh Nhật
Mùa thi đại học ở Nhật diễn ra vào những tháng đầu năm, và đây là lúc các đền gắn với học vấn đông người nhất. Học sinh cùng cha mẹ đến viếng, viết điều ước lên thẻ gỗ treo ở đền, nhận omamori học hành hay thi đỗ mang theo bên mình. Nhiều thầy cô, ông bà cũng mua omamori tặng học trò, cháu chắt.
Bên cạnh omamori, mùa thi ở Nhật còn có những món ăn chơi chữ giống người Việt ăn xôi đỗ: một số loại bánh kẹo có tên đọc gần với chữ "thắng" hay "chắc chắn đỗ" được bày bán khắp nơi. Hai nền văn hoá cách nhau cả nghìn cây số mà cùng có lối chúc thi bằng chữ đồng âm, một điểm thú vị khi kể cho bạn bè.
Nếu bạn tặng omamori cho học sinh Việt, hãy dặn thêm như người Nhật vẫn dặn: túi bùa là lời chúc, còn ôn tập và ngủ đủ mới là việc chính. Thi xong, có thể cất omamori vào hộp kỷ niệm cùng giấy báo kết quả, dù kết quả ra sao.
Vì sao không nên mở túi omamori
Đây là câu hỏi nhiều người Việt thắc mắc khi cầm túi gấm nhỏ có cảm giác cứng cứng bên trong. Theo quan niệm phổ biến ở Nhật:
- Bên trong túi là mảnh giấy hoặc thẻ gỗ ghi lời cầu hoặc tên vị thần, được coi là phần quan trọng nhất của omamori.
- Mở túi ra được xem là làm mất sự trang trọng của vật được ban, giống như bóc niêm phong một lá thư không phải gửi cho mình.
- Nhiều người Nhật tin rằng mở túi thì omamori "mất tác dụng"; dù bạn tin hay không, giữ nguyên túi là cách tôn trọng niềm tin của người làm ra nó.
- Túi được may kín, mở ra thường không khâu lại được như cũ, làm hỏng món đồ.
Nói đơn giản: hãy đối xử với omamori như một lá thư chúc phúc đã niêm phong. Bạn giữ nó vì ý nghĩa, không cần biết bên trong có chữ gì.
Nếu túi bị sờn rách theo thời gian và phần bên trong lộ ra, bạn không làm gì sai cả. Có thể bọc túi trong một túi vải nhỏ khác, hoặc coi đó là dấu hiệu túi đã theo mình đủ lâu, đến lúc nhận túi mới khi có dịp sang Nhật.
Giữ và trả lại omamori theo cách người Nhật
Omamori không phải vật giữ mãi. Người Nhật có một vòng đời khá rõ cho túi bùa này:
- Mang omamori bên mình hoặc treo ở nơi liên quan đến lời cầu: túi học sinh, xe hơi, ví, cặp xách.
- Giữ túi sạch, không để rơi xuống đất, không để ở chỗ thấp hay chỗ bẩn.
- Sau khoảng một năm, hoặc khi điều cầu mong đã thành, như đã thi xong, người Nhật thường đem omamori trả lại đền chùa.
- Các đền chùa có chỗ nhận lại omamori cũ, thường được đốt trong một nghi thức, phổ biến nhất vào dịp đầu năm mới.
- Nhận một túi omamori mới cho năm tiếp theo nếu muốn.
Nếu bạn ở Việt Nam và không có cách trả lại đền chùa ở Nhật, đừng lo. Nhiều người giữ omamori làm kỷ niệm lâu năm. Bạn có thể cất nó ở nơi trang trọng trong nhà, hoặc nhờ người quen sang Nhật mang trả giúp; không có lý do gì để coi việc giữ lâu là điềm xấu.
Omamori và người Việt: tặng thế nào cho đúng ý
Omamori là món quà tuyệt vời cho học sinh sắp thi, người mới lái xe, người thân đang điều trị bệnh, hay bạn bè sắp sinh em bé. Điều quan trọng là chọn đúng loại. Tặng nhầm một túi an toàn giao thông cho người sắp thi đại học không có gì sai, nhưng sẽ hơi buồn cười nếu người nhận đọc được chữ Nhật.
Khi tặng, hãy kể ngắn túi đến từ đền hay chùa nào, cầu điều gì, và dặn hai điều: không mở túi, giữ ở chỗ sạch sẽ. Nếu người nhận theo một tôn giáo khác, có thể giới thiệu omamori như một món quà văn hoá Nhật, một lời chúc từ chuyến đi, để họ tự quyết định có mang theo hay không.
Ví dụ giả định: một cô sinh viên du học Nhật về nghỉ hè, mang cho em trai chuẩn bị thi lớp mười một túi omamori học hành từ một ngôi đền ở Kyoto, dặn "chị xin ở đền, đừng mở, thi xong thì cất vào hộp". Cậu em treo túi ở cặp suốt năm học, không phải vì tin nó làm bài giúp, mà vì nhớ chị.
Omamori nhái và omamori trên mạng
Trên các sàn thương mại điện tử, bạn có thể thấy rất nhiều "omamori" giá rẻ in hoạ tiết dễ thương, nhân vật hoạt hình. Phần lớn là hàng thời trang mô phỏng hình dáng túi bùa, không đến từ đền chùa nào. Đeo chúng như móc khoá thì không sao, nhưng nên hiểu đó là đồ trang trí, khác với omamori thật được trao tại đền chùa.
Cũng có những trang bán omamori được quảng cáo là "đã làm lễ tại Nhật" với giá cao. Một số đền chùa Nhật có bán omamori qua bưu điện hoặc trực tuyến, nhưng việc kiểm chứng một món hàng qua trung gian là rất khó. Nếu bạn muốn món quà có ý nghĩa thật, cách tốt nhất vẫn là tự mình hoặc người quen nhận ở đền chùa.
Một số mẫu omamori nhỏ được làm thành vòng tay, móc điện thoại. Với trẻ nhỏ, dây và túi nhỏ có nguy cơ quấn và hóc; treo ở ba lô, xe đẩy ngoài tầm với là cách an toàn hơn đeo trên người bé.
Câu hỏi thường gặp
Omamori là gì?
Omamori là túi vải gấm nhỏ do đền Thần đạo và chùa Phật giáo ở Nhật Bản trao cho người đến viếng, bên trong có mảnh giấy hoặc thẻ gỗ ghi lời cầu. Mỗi túi gắn với một điều mong muốn như học hành, sức khoẻ, an toàn giao thông.
Có được mở túi omamori ra xem không?
Theo quan niệm phổ biến ở Nhật thì không nên. Bên trong là phần lời cầu được coi là quan trọng nhất, mở ra là làm mất sự trang trọng của món đồ. Giữ nguyên túi là cách tôn trọng niềm tin của người làm ra nó.
Omamori giữ được bao lâu?
Người Nhật thường giữ khoảng một năm hoặc đến khi điều cầu mong đã thành, rồi trả lại đền chùa để được đốt trong nghi thức, phổ biến vào đầu năm mới. Ở Việt Nam, bạn có thể giữ làm kỷ niệm, không có gì đáng lo.
Một người có thể mang nhiều omamori không?
Có. Nhiều người Nhật mang vài túi cho những điều khác nhau, như một túi học hành và một túi sức khoẻ. Không có quy định cấm mang omamori của nhiều đền chùa cùng lúc.
Người không theo Thần đạo hay Phật giáo có giữ omamori được không?
Được. Đền chùa Nhật trao omamori cho cả du khách nước ngoài. Bạn có thể giữ nó như một món quà văn hoá, một lời chúc từ chuyến đi, miễn là giữ gìn với thái độ tôn trọng.
Omamori bán trên mạng có phải hàng thật không?
Phần lớn hàng giá rẻ trên mạng là đồ trang trí mô phỏng. Một số đền chùa có bán trực tuyến, nhưng mua qua trung gian rất khó kiểm chứng. Muốn chắc chắn, hãy nhận trực tiếp tại đền chùa hoặc nhờ người quen.
