Không có mốc chung cho việc tháo hẳn vòng bạc của trẻ: có nhà tháo khi bé thôi nôi, có nhà khi bé đi mẫu giáo, có nhà để con đeo đến mười hai tuổi hoặc đến khi tự con muốn bỏ. Mốc thực tế hơn cả là khi vòng chật mà không nới được nữa, khi con bắt đầu đi học ở nơi có quy định, khi con tham gia các hoạt động dễ va chạm, hoặc khi chính con không thích đeo.
Bài này kể lại các nếp nhà hay gặp quanh chuyện thôi đeo vòng, những dấu hiệu cho thấy đã đến lúc nên tháo, cách để việc tháo vòng không thành chuyện buồn với ông bà, và cách cất chiếc vòng để nó trở thành một kỷ vật có câu chuyện.
Các nếp nhà quanh chuyện "tháo vòng"
Trong quan niệm dân gian, trẻ "non vía" nhất trong những năm đầu đời, và càng lớn vía càng "cứng". Từ đó, nhiều gia đình coi những mốc lớn như thôi nôi, ba tuổi, năm tuổi, lúc đi học lớp Một là lúc trẻ đã đủ vững, có thể thôi đeo vật giữ vía. Có nơi nói đến mốc mười hai tuổi, gắn với quan niệm hết một vòng con giáp, đứa trẻ đã qua tuổi thơ ấu.
Có nhà để việc tháo vòng diễn ra tự nhiên: vòng chật thì nới, nới không được nữa thì thôi, không làm gì đặc biệt. Có nhà lại làm một nghi thức nhỏ: thắp hương báo với tổ tiên, cảm ơn bà Mụ đã phù hộ cháu, rồi tháo vòng cất vào hộp. Có nhà để ông bà, người đã tặng vòng, tự tay tháo cho cháu.
Tất cả các cách ấy đều là nếp riêng của từng gia đình, không cách nào là bắt buộc. Điều chúng có chung là coi việc thôi đeo vòng như dấu mốc trưởng thành của đứa trẻ, chứ không phải một sự mất mát.
Các mốc hay được chọn và lý do
Bảng dưới gom những mốc nhiều gia đình chọn để tháo hẳn vòng bạc cho con, kèm lý do thực tế đi cùng.
| Mốc | Lý do theo quan niệm | Lý do thực tế |
|---|---|---|
| Thôi nôi | Bé đã qua năm đầu non nớt | Bé bắt đầu đi, chạy, va chạm nhiều; vòng nhỏ dễ chật |
| Đi nhà trẻ, mẫu giáo | Bé đã cứng cáp để ra ngoài | Nhiều trường không cho trẻ đeo trang sức; dễ mất, dễ tranh giành |
| Vào lớp Một | Bé đã "lớn", vào tuổi đi học | Hoạt động thể chất, nội quy trường học |
| Mười hai tuổi | Qua một vòng con giáp | Trẻ tự quyết được chuyện đeo hay không |
| Khi vòng chật, không nới được | Không có ý nghĩa riêng | Vòng chật gây hằn da, cản trở máu lưu thông |
| Khi con tự muốn bỏ | Tôn trọng ý con | Trẻ lớn có quyền với cơ thể và sở thích của mình |
Nhiều gia đình kết hợp hai lý do: chọn mốc theo quan niệm, nhưng nếu vòng chật hay trường không cho đeo thì tháo sớm hơn mà không lo lắng.
Dấu hiệu nên thôi đeo, bất kể mốc nào
Dù gia đình chọn mốc nào, có những dấu hiệu cho thấy nên tháo vòng sớm hơn dự định:
- Vòng để lại vết hằn đỏ, da dưới vòng trầy, phải nới nhiều lần mà vẫn chật.
- Bàn tay, bàn chân bé lớn đến mức tháo vòng qua rất khó, phải bóp mạnh.
- Bé hay đưa vòng lên miệng cắn, có răng rồi có thể làm méo vòng, bong chi tiết.
- Da bé bị đỏ, ngứa, mẩn kéo dài dưới vòng.
- Bé bắt đầu đi học ở nơi có quy định không đeo trang sức.
- Bé tham gia các hoạt động như bơi, võ, múa, thể thao mà vòng dễ vướng, gây thương tích.
- Bé tỏ ra khó chịu, đòi tháo, hoặc bị bạn bè trêu chọc khiến bé ngại.
Thấy một trong các dấu hiệu trên, việc tháo vòng là chuyện chăm sóc con, không phải phạm vào điều kiêng nào.
Vòng chật mà vẫn muốn đeo: nới hay làm lại
Bạc là kim loại mềm, thợ bạc có thể nới vòng thêm một chút, hoặc nối thêm một đoạn ở vòng có khoá. Nhưng mỗi lần nới, vòng mỏng đi ở chỗ kéo giãn; vòng trơn khép kín không thể nới mãi. Khi đã nới vài lần mà vẫn không vừa, có hai hướng: thôi đeo và cất làm kỷ vật, hoặc nhờ thợ đúc lại thành vòng mới lớn hơn, có thể thêm bạc.
Nhiều gia đình thích hướng đúc lại vì chiếc vòng mới vẫn có "phần" của chiếc vòng cũ, giữ được ý nghĩa món quà ông bà. Cũng có nhà muốn giữ nguyên hình dạng chiếc vòng đầu đời, cất vào hộp, rồi mua hoặc nhận một chiếc mới nếu con vẫn đeo.
Khi vòng đã chật đến mức khó tháo, đừng cố bóp, kéo qua bàn tay con. Mang con đến thợ bạc có kinh nghiệm hoặc cơ sở y tế để cắt vòng an toàn. Chiếc vòng bị cắt vẫn có thể hàn lại làm kỷ vật.
Một nghi thức nhỏ khi thôi đeo vòng
Với những gia đình muốn đánh dấu mốc này, một nghi thức đơn giản tại nhà vừa giữ được nếp, vừa tạo kỷ niệm cho con. Đây chỉ là gợi ý, bạn chỉnh theo nếp nhà mình:
- Chọn một ngày có ý nghĩa: sinh nhật con, ngày đầu đi học, hay một ngày Tết.
- Nếu gia đình có nếp thờ cúng, thắp hương báo với tổ tiên rằng con đã lớn, cảm ơn sự phù hộ.
- Mời ông bà, người đã tặng vòng, tự tay tháo vòng cho cháu, nói vài lời chúc.
- Lau sạch chiếc vòng, cho vào túi kín, đặt vào hộp kỷ vật cùng ảnh con lúc đeo vòng và mảnh giấy ghi câu chuyện.
- Kể cho con nghe câu chuyện chiếc vòng: ai tặng, khi nào, ông bà mong gì cho con.
Với trẻ lớn biết chuyện, nghi thức nhỏ này giúp con hiểu chiếc vòng không biến mất mà được cất giữ cẩn thận, và con được yêu thương từ rất lâu trước khi con nhớ được.
Cất vòng thành kỷ vật và ngày con muốn đeo lại
Một chiếc hộp nhỏ, có thể bằng gỗ, bằng giấy cứng hay vải, đủ để đựng vòng, vài tấm ảnh và một tờ giấy ghi chép. Trên tờ giấy, ghi lại những điều mà chỉ người lớn bây giờ còn nhớ: tên người tặng, ngày tặng, dịp gì, mua ở đâu, ai nới vòng mấy lần, con đeo đến năm nào, tháo vào ngày nào. Có gia đình ghi thêm vài kỷ niệm vui, như lần con cắn vòng đến méo, lần vòng rơi xuống ao phải mò mãi mới thấy.
Bạc để lâu sẽ xỉn; cho vòng vào túi kín, thêm gói hút ẩm, để nơi khô ráo giúp vòng giữ màu lâu hơn. Khi mang ra trao lại cho con vào một dịp lớn như tuổi mười tám, ngày con lập gia đình, ngày con có em bé, bạn có thể nhờ thợ làm sáng, hoặc để nguyên dấu thời gian.
Không ít người trưởng thành kể rằng món quà xúc động nhất họ từng nhận là chiếc vòng bạc nhỏ xíu của chính mình, kèm vài dòng chữ của bà đã khuất. Một chiếc hộp kỷ vật tốn rất ít công sức, nhưng giá trị của nó tăng lên theo năm tháng.
Có những đứa trẻ tháo vòng từ nhỏ, đến tuổi thiếu niên lại muốn đeo một chiếc vòng bạc như món trang sức của riêng mình. Đây là dịp tốt để kể cho con nghe câu chuyện chiếc vòng đầu đời, và có thể cùng con chọn một món mới, hoặc nhờ thợ đúc lại chiếc vòng cũ thành món vừa với cổ tay con bây giờ.
Ở tuổi này, con đã có thể tự chăm sóc trang sức: tháo khi chơi thể thao, khi bơi, giữ không mất. Cha mẹ chỉ cần nhắc những điều cơ bản, và để ý nếu con có dấu hiệu dị ứng da. Quy định của trường về trang sức cũng nên được con tự tìm hiểu và tuân theo.
Một chiếc vòng bạc do chính con chọn, gắn với câu chuyện của chiếc vòng đầu đời do ông bà tặng, là cách tục đeo bạc cho trẻ tiếp tục sống qua thế hệ mới, theo cách của con.
Truyền vòng cho em: nên hay không
Ở không ít gia đình, chiếc vòng bạc của anh chị được truyền lại cho em út khi anh chị đã thôi đeo. Có nhà coi đó là điều tốt, như cách nói "lấy vía anh chị" cho em khoẻ mạnh; có nhà lại kiêng, muốn mỗi đứa trẻ có món riêng của mình. Đây là nếp riêng từng nhà, không có cách nào đúng hơn.
Nếu gia đình muốn truyền vòng, hãy lưu ý vài điều thực tế. Vòng đã qua sử dụng cần được làm sạch kỹ, kiểm tra không có cạnh sắc, không méo, không có vết nứt. Cỡ vòng phải vừa với em, không ép vòng chật hay quá rộng. Nếu anh chị từng bị đỏ da với chiếc vòng đó, hãy cân nhắc kỹ vì em cũng có thể phản ứng tương tự.
Cũng nên hỏi ý anh chị, nhất là khi các con đã lớn và biết chuyện. Có bé rất vui khi thấy em đeo vòng của mình, có bé lại muốn giữ làm kỷ niệm riêng. Tôn trọng cảm xúc của từng đứa trẻ giúp chiếc vòng trở thành sợi dây gắn kết anh em, không phải nguyên cớ ganh tị.
Khi ông bà muốn cháu đeo mãi
Đôi khi ông bà muốn cháu đeo vòng thật lâu, thậm chí khi cháu đã đi học, vì lo "tháo ra cháu ốm". Nỗi lo này thường mạnh hơn nếu cháu từng ốm nặng, hay gia đình từng trải qua mất mát. Nên lắng nghe nỗi lo ấy trước khi nói đến quy định trường hay khuyến cáo an toàn.
Một cách dung hoà là để cháu đeo vòng ở nhà, tháo khi đi học, đi bơi, đi chơi thể thao. Hoặc thay chiếc vòng đeo tay bằng một món nhỏ cháu mang theo trong cặp, trong túi áo. Với trẻ lớn, hỏi ý chính cháu: nhiều cháu rất thích chiếc vòng của bà và tự nguyện đeo, nhiều cháu lại ngại; ý của cháu nên được tôn trọng.
Khi cả nhà cùng thống nhất, việc thôi đeo vòng có thể diễn ra nhẹ nhàng, với một nghi thức mà ông bà thấy được trân trọng. Đó là cách giữ cả nếp nhà lẫn sự an toàn và mong muốn của đứa trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ đeo vòng bạc đến mấy tuổi thì tháo?
Không có mốc chung. Nhiều gia đình tháo khi bé thôi nôi, đi mẫu giáo, vào lớp Một hoặc mười hai tuổi. Mốc thực tế là khi vòng chật không nới được, khi trường có quy định, khi con tham gia hoạt động dễ va chạm, hoặc khi con không muốn đeo.
Tháo vòng bạc cho con có làm con ốm không?
Không có căn cứ cho thấy tháo vòng làm trẻ ốm. Trẻ ốm vì virus, vi khuẩn và các nguyên nhân khác. Nhiều gia đình có nghi thức nhỏ khi tháo vòng cho yên lòng, nhưng việc giữ sức khoẻ cho con dựa vào dinh dưỡng, tiêm chủng và chăm sóc.
Vòng bạc của bé chật quá có nới được không?
Thợ bạc có thể nới vòng một vài lần hoặc nối thêm đoạn với vòng có khoá. Nới nhiều thì vòng mỏng đi. Khi không nới được nữa, có thể đúc lại thành vòng lớn hơn hoặc thôi đeo và cất làm kỷ vật. Không cố kéo vòng chật qua tay con.
Có cần làm lễ khi tháo vòng bạc cho con không?
Không bắt buộc. Một số gia đình thắp hương báo tổ tiên, mời ông bà tự tay tháo vòng cho cháu. Đó là nếp nhà nhẹ nhàng, tạo kỷ niệm cho con. Không cần trả tiền cho ai làm lễ.
Cất vòng bạc của con thế nào cho bền?
Lau sạch, cho vào túi kín, đặt trong hộp với gói hút ẩm, để nơi khô ráo, tránh gần cao su, len. Kèm theo ảnh và tờ giấy ghi câu chuyện chiếc vòng để sau này trao lại cho con.
Con đi học mà ông bà muốn con vẫn đeo vòng thì sao?
Hỏi quy định của trường trước. Có thể để con đeo ở nhà, tháo khi đi học, bơi, chơi thể thao, hoặc thay bằng món nhỏ để trong cặp. Với trẻ lớn, hỏi ý chính con và tôn trọng mong muốn của con.