Người Việt ăn Tết xa quê, dù ở một tỉnh khác hay ở nước ngoài, vẫn có thể giữ tục vàng lấy may theo cách vừa với hoàn cảnh: đeo lại một món vàng nhỏ mang theo từ nhà vào sáng mùng Một, nhờ cha mẹ ở quê mua hộ một món rồi gửi sau, hoặc thay bằng một nghi thức tượng trưng mang cùng ý nghĩa. Ý lấy may nằm ở tâm thế bắt đầu năm mới và sự gắn bó với gia đình, không ở chỗ phải đứng trong một tiệm vàng đúng ngày.
Tết Nguyên Đán năm 2027 rơi vào ngày 6/2 dương lịch theo giờ Việt Nam. Người ở nước ngoài nên lưu ý chênh lệch múi giờ khi gọi điện chúc Tết gia đình. Bài này gợi ý vài cách giữ tục cho người ở xa, kèm những lưu ý thực tế về việc mang, gửi trang sức qua biên giới ở mức chung, không thay cho quy định hiện hành của từng nước.
Vì sao tục nhỏ lại quan trọng với người ở xa
Ở quê nhà, Tết đến bằng cả trăm dấu hiệu: chợ hoa, mùi bánh chưng, tiếng pháo hoa đêm Giao thừa, hàng người trước tiệm vàng ngày vía. Ở xa, đặc biệt ở nước ngoài, ngày mùng Một có khi là một ngày làm việc bình thường, không ai quanh mình biết đó là Tết. Những tục nhỏ vì thế trở thành sợi dây nối người xa xứ với nhà.
Một món vàng đeo vào sáng đầu năm, dù là chiếc nhẫn mẹ cho trước khi đi, giúp người ta cảm thấy mình vẫn đang ăn Tết, vẫn ở trong nhịp của gia đình. Nhiều người kể rằng chỉ cần làm một việc quen thuộc như mặc áo mới, đeo nhẫn, gọi điện chúc Tết bố mẹ là đã thấy đỡ cô đơn hơn hẳn.
Với người có con nhỏ sinh ra ở nước ngoài, tục nhỏ còn là cách dạy con về nguồn cội. Đứa trẻ có thể không nói tiếng Việt thạo, không biết bánh chưng gói thế nào, nhưng nhớ rằng sáng mùng Một mẹ đeo chiếc nhẫn của bà ngoại và kể chuyện nhà ở Việt Nam. Những ký ức như thế thường ở lại rất lâu, và nhiều người lớn lên ở xa kể rằng chính các tục nhỏ trong nhà giúp họ hiểu mình là ai.
Nhìn từ góc tâm lý, nghi thức giúp con người đánh dấu thời gian và giữ bản sắc khi sống ở môi trường khác. Tục vàng lấy may là một trong những nghi thức đơn giản nhất để mang theo: không cần đồ cúng, không cần không gian rộng, chỉ cần một món đồ nhỏ và một chút thời gian.
Bốn cách giữ tục khi ở xa
Mỗi người một hoàn cảnh. Bảng dưới gợi ý bốn cách thường thấy, từ đơn giản đến cần chuẩn bị nhiều hơn.
| Cách | Phù hợp với ai | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Đeo lại món vàng mang theo từ nhà | Ai đã có sẵn món đồ | Đơn giản, gắn với kỷ niệm gia đình | Lau sạch, kiểm khoá trước Tết |
| Nhờ cha mẹ ở quê mua hộ, giữ hộ | Người muốn có món mới mỗi năm | Cha mẹ có dịp đi mua, cả nhà cùng tham gia | Món đồ ở lại quê, nhận khi về |
| Mua một món nhỏ tại nơi đang sống | Người ở nước có tiệm trang sức | Có món ngay đúng dịp | Tuổi vàng, cách ghi nhãn mỗi nước khác nhau; hỏi rõ người bán |
| Thay bằng nghi thức tượng trưng | Sinh viên, người mới đi làm, người không đeo trang sức | Không tốn kém, vẫn trọn ý | Tự đặt cho mình một nghi thức có ý nghĩa |
Không cách nào "đúng" hơn cách nào. Điều quan trọng là bạn chọn được cách khiến mình thấy gần nhà hơn vào sáng đầu năm.
Nhờ gia đình mua hộ: biến tục thành dịp gắn kết
Cha mẹ có thêm niềm vui. Nhiều cha mẹ có con ở xa thấy Tết vắng vẻ. Được con nhờ đi chọn một món vàng nhỏ, gửi ảnh cho con xem qua điện thoại, là một việc khiến họ thấy gần con hơn.
Gọi video lúc chọn món. Nếu múi giờ cho phép, bạn có thể gọi video khi cha mẹ đang ở tiệm vào một ngày vắng trước Tết để cùng chọn. Món đồ khi ấy mang cả kỷ niệm của buổi gọi điện.
Để món đồ ở lại nhà. Món vàng mua hộ không nhất thiết phải gửi đi. Nhiều người để cha mẹ giữ, về quê mới đeo. Như vậy món đồ thành một lý do để về nhà.
Rõ ràng về tiền bạc. Gửi tiền trước cho cha mẹ, nói rõ khoản đó là để mua món gì, tránh để cha mẹ tự bỏ tiền rồi ngại không nói. Giữ hoá đơn ở nhà cùng món đồ.
Đừng để thành gánh nặng. Nếu cha mẹ đã lớn tuổi, đi lại khó, đừng nhờ đi vào ngày vía đông đúc. Chọn ngày vắng hoặc bỏ qua năm ấy cũng không sao.
Lưu ý khi mang, gửi trang sức vàng qua biên giới
Mang trang sức khi đi nước ngoài hay gửi về nhà có những điều cần biết. Quy định thay đổi theo thời gian và theo từng nước, nên phần dưới chỉ là lưu ý chung:
- Nhiều nước, trong đó có Việt Nam, có quy định về mức vàng được mang theo người khi xuất nhập cảnh và việc khai báo hải quan; hãy kiểm thông tin hiện hành của cơ quan hải quan trước chuyến đi.
- Giữ hoá đơn mua hàng để chứng minh nguồn gốc nếu được hỏi.
- Đeo món đồ trên người hoặc để trong hành lý xách tay, không để trong hành lý ký gửi.
- Gửi trang sức qua bưu điện quốc tế có thể bị hạn chế hoặc cần khai báo riêng; hỏi kỹ đơn vị vận chuyển trước khi gửi.
- Cẩn thận với người nhờ mang hộ trang sức qua biên giới; bạn chịu trách nhiệm về những gì trong hành lý của mình.
- Món nhỏ có giá trị tình cảm cao nên chụp ảnh lưu lại, phòng khi thất lạc.
Với món đồ nhỏ đeo trên người để giữ tục, phần lớn người đi lại không gặp vấn đề gì. Những lưu ý trên chủ yếu giúp bạn tránh rắc rối khi mang nhiều hoặc gửi đi.
Một nghi thức sáng mùng Một cho người ở xa
Nếu bạn muốn có một nghi thức trọn vẹn mà đơn giản, có thể tham khảo trình tự dưới đây và điều chỉnh theo ý mình:
- Đêm trước, lau sạch món vàng nhỏ, đặt cạnh một đĩa trái cây hay cành hoa nếu có.
- Sáng mùng Một, mặc một bộ quần áo mới hoặc sạch đẹp nhất, đeo món vàng.
- Gọi điện chúc Tết cha mẹ, ông bà, canh giờ theo giờ Việt Nam để gia đình nghe máy lúc thuận tiện.
- Viết ra vài điều mong muốn cho năm mới, cất cùng hộp đựng món vàng.
- Nếu có bạn bè người Việt quanh mình, hẹn nhau một bữa ăn đầu năm, mỗi người kể chuyện Tết ở quê.
- Nếu không đeo trang sức, có thể dùng một bao lì xì đỏ nhỏ đựng tấm thiệp viết lời chúc thay cho món vàng.
Nghi thức tự đặt không kém phần ý nghĩa so với tục ở quê. Nó là cách bạn nói với chính mình rằng dù ở đâu, mình vẫn mang theo gia đình và nguồn cội.
Khi bạn bè nước ngoài hỏi về tục vàng lấy may
Người ở nước ngoài thường được bạn bè, đồng nghiệp hỏi về Tết. Tục đeo vàng hay mua vàng đầu năm là chuyện họ dễ tò mò. Bạn có thể giải thích ngắn gọn rằng đây là một tập quán, người Việt coi vàng như hình ảnh của sự bền vững và đủ đầy, nên đầu năm đeo hay mua một món nhỏ như lời chúc cho mình và gia đình.
Bạn cũng có thể mời họ cùng tham gia một phần nhỏ: buộc giúp sợi dây đỏ, cùng ăn bữa cơm Tết, nghe kể chuyện món vàng của mẹ. Nhiều người nước ngoài nhớ rất lâu những lần được mời vào Tết của bạn bè người Việt.
Nên nói rõ rằng đây là phong tục, không phải tôn giáo hay nghĩa vụ, và không phải ai cũng làm. Như vậy bạn tránh được những hình dung sai, ví dụ người Việt ai cũng tích trữ vàng hay tin vàng mang lại tiền. Nhiều nền văn hoá có tục tương tự: người Ấn có mùa mua vàng trong các lễ hội, người Hoa có tục tặng vàng dịp cưới hỏi và năm mới. So sánh như vậy giúp câu chuyện gần gũi hơn.
Một số cộng đồng người Việt ở nước ngoài tổ chức hội chợ Tết, nơi có gian hàng trang sức, câu đối, bánh chưng. Đi hội chợ cùng gia đình, mua một món nhỏ ở đó cũng là cách giữ tục, lại giúp con cái thấy Tết không chỉ là ngày nghỉ ở trường.
Chia sẻ phong tục với người khác cũng là một cách giữ tục. Khi bạn giải thích được vì sao mình đeo chiếc nhẫn ấy vào sáng đầu năm, bạn hiểu rõ hơn ý nghĩa của nó với chính mình.
Người ở trong nước ăn Tết xa nhà: những tình huống quen thuộc
Không chỉ người ở nước ngoài mới ăn Tết xa quê. Công nhân ở lại khu công nghiệp vì không đủ tiền vé về, nhân viên y tế trực Tết, người làm dịch vụ phải làm việc những ngày cao điểm, sinh viên ở lại thành phố làm thêm: mỗi năm có rất nhiều người Việt đón Giao thừa ở phòng trọ, ký túc xá hay ngay tại chỗ làm.
Với họ, tục vàng lấy may có thể rất đơn giản. Một chiếc nhẫn mảnh hay một hạt vàng xỏ dây đỏ mẹ gửi lên từ trước Tết, đeo vào sáng mùng Một trước khi vào ca. Một cuộc gọi video với gia đình trong giờ nghỉ, giơ món đồ lên cho bố mẹ xem. Những việc nhỏ ấy không tốn thời gian mà giúp người ta thấy mình vẫn đang có Tết.
Nếu bạn làm trong môi trường không cho đeo trang sức như bếp ăn công nghiệp, nhà máy, phòng mổ, hãy đeo vào lúc ở nhà rồi cất đi trước khi đi làm. Quy định an toàn lao động bao giờ cũng quan trọng hơn tục lệ, và không có điều kiêng nào cho rằng tháo món vàng ra để làm việc là mất may.
Câu hỏi thường gặp
Ở nước ngoài, nên tính ngày Tết theo giờ Việt Nam hay giờ địa phương?
Ngày âm lịch được tính theo múi giờ của nơi lập lịch, và lịch âm Việt Nam dùng giờ Việt Nam. Năm 2027, mùng Một Tết là ngày 6/2 theo lịch Việt Nam. Nhiều người ở xa đón Tết theo ngày ấy ở nơi mình sống và canh giờ Việt Nam để gọi điện chúc Tết gia đình.
Không có vàng mang theo thì giữ tục thế nào?
Bạn có thể thay bằng một nghi thức tượng trưng: một bao lì xì đỏ đựng tấm thiệp viết lời chúc, một sợi dây đỏ buộc tay, hay một món trang sức bạc nhỏ. Ý nghĩa của tục nằm ở tâm thế đầu năm, không phụ thuộc vào chất liệu món đồ.
Mua vàng ở nước ngoài để giữ tục có cần lưu ý gì không?
Mỗi nước có cách ghi tuổi vàng và nhãn mác khác nhau, nên hỏi rõ người bán và giữ hoá đơn. Nếu định mang món đồ về Việt Nam, tìm hiểu quy định hải quan hiện hành về mức vàng được mang theo và việc khai báo.
Nhờ cha mẹ ở quê mua hộ vàng có nên gửi sang không?
Không nhất thiết. Nhiều người để cha mẹ giữ món đồ ở nhà, về quê mới đeo, vừa đỡ rủi ro gửi hàng giá trị qua biên giới, vừa có thêm một lý do để về. Nếu muốn gửi, hỏi kỹ đơn vị vận chuyển về quy định với trang sức.
Giữ tục vàng lấy may có làm người ở xa thấy nhớ nhà hơn không?
Có người thấy vậy, có người lại thấy được an ủi. Nếu nghi thức khiến bạn buồn, hãy kết hợp với việc gặp gỡ bạn bè người Việt hoặc gọi video với gia đình. Nỗi nhớ nhà kéo dài, ảnh hưởng tới sinh hoạt thì nên tìm người tư vấn tâm lý.
Có nên đeo vàng khi đi làm ở nước ngoài trong ngày Tết?
Nếu nơi làm việc cho phép và món đồ nhỏ, kín đáo thì không có gì trở ngại. Một số công việc như làm bếp, làm máy, chăm sóc y tế có quy định không đeo trang sức; khi ấy bạn có thể đeo vào buổi sáng ở nhà rồi cất đi trước khi đi làm.